څوچه پاتي یو افغان وي - تل بدا افغانستان وي   |    تا زنده یک افغان است - جاوید افغانستان است
خبرنامه
NEWSLETTER
ابزار
UTILITIES
ورود به کارگاه
MEMBERS LOGIN
تماس با ما
CONTACT US

تاریخچه اکادمی علوم افغانستان


بنیاد و اساس این نهاد علمی- تحقیقی به حدود 90 سال قبل برمیگردد؛ چنانچه:

پشتو مرکه: یا «مرکه د پښتو» در ماه عقرب سال 1301ش.(1922م.) در دورۀ حاکمیت شاه امان الله خان به ریاست مولوی عبدالواسع در برج شمالی ارگ کابل افتتاح و در سال 1302ش. (1923م.) به حیث ریاست سوم در چوکات وزارت معارف فعالیت مینمود

و به حیث اولین مرکزعلمی و اکادمیک در کشور شناخته شده است. این مؤسسه در اغتشاش سال 1307ش. از بین رفت.

انجمن ادبی کابل: فرمان ایجاد آن در زمان حاکمیت محمد نادر خان (1309ش.) صادر و در سال 1310ش.(1931م.) با نشر مجله «کابل» رسماً به کار آغاز نمود و اولین رئیس آن محمد نوروز خان بود. این انجمن در سال 1311ش. یعنی سال دوم فعالیتش، «سالنامه مجله کابل» را نیز تا شماره چهارم نشر نمود و زمانیکه انجمن، به «پشتو ټولنه» تعویض شد نشر سالنامه به نام «کابل کالنۍ» تغییر نام نمود و تا شماره 18 از طریق «پشتو ټولنه» نشر میشد. در سال 1329ش. (1950م.) سلسله نشر سالنامه مربوط به ریاست مستقل مطبوعات گردید. مجله «کابل» اکنون از طرف مرکز زبان­ها و ادبیات در اکادمی علوم به نشر میرسد.

انجمن ادبی کندهار(پشتو ادبی انجمن ): در خزان سال 1311ش.(1932م.) به ریاست محمد عثمان خان بارکزی آغاز به فعالیت نمود و ارگان نشراتی این انجمن مجله «پشتو» بود که تا اکنون در چوکات اکادمی علوم از طرف مرکز بین المللی تحقیقات پشتو به زبان­های رسمی یونسکو نشر میگردد

پشتو ټولنه: از ادغام انجمن­های ذکر شده در ماه ثور سال 1316ش. (1937م.) «پشتو ټولنه» به حیث یک نهاد علمی و اکادمیک ایجاد گردید

و وزیر معارف وقت سردار محمد نعیم خان، رئیس افتخاری آن بود. «پشتو ټولنه» که به نام «پښتو اکادمی و افغان اکادمی» نیز نامیده شده است، در سال 1318ش. بعد از ایجاد ریاست مستقل مطبوعات، مربوط آن ریاست جدید التشکیل شد. این مؤسسه از سال 1330ش. به بعد در سطح بین المللی به حیث یک اکادمی علمی پذیرفته شد، فعالیت­های آن مانند سایر نهادهای علمی و اکادمیک معیاری گردید و همچنین تأمین روابط را با سایر اکادمی­ها از همین سال آغاز نمود. در سال 1333ش. اساسنامۀ آن ترتیب و در سال 1334ش.(1955م.) بعد از منظوری اعلیحضرت محمد ظاهر شاه چاپ و نشر گردید. قابل ذکر است که در سال 1335ش.(1956م.) «پشتو ټولنه» از ریاست مستقل مطبوعات جدا و به وزارت معارف ملحق گردید.

در همین وقت به اعضای مسلکی این نهاد، مانند استادان پوهنتون رتبه­های علمی:

څېړونکی- پوهیالی

څېړنيار- پوهنیار

څېړنمل- پوهنمل

څېړنوال- پوهندوی

څېړندوی- پوهنوال

څېړنپال- پوهاند

و امتیاز کادر علمی (500- 800- 1000- 1500- 2000- 3000 افغانی) قبول و «پشتو ټولنه» به حیث یک مؤسسه علمی – تحقیقی شناخته شد. ارگان نشراتی این انجمن مجلۀ «کابل»، جریده «زیری» و «هیواد» بود. مجلۀ «کابل» و جریدۀ «زیری» تا اکنون از طرف مرکز زبان­ها و ادبیات اکادمی علوم طبع و نشر میگردد. چاپ جریدۀ «زیری» در سال 1365ش.، به اساس فیصله شورای وزیران متوقف شد، ولی در سال 1381ش. دوباره به نشراتش آغاز نمود.

جریدۀ «هیواد» بار اول در سال 1328ش. (1949م.) به نشر رسید و صاحب امتیاز آن عبدالرووف بینوا بود. این جریده در سال 1333ش.(1954م.) از «پشتو ټولنه» جدا گردید.

کارهای مهمی که «پشتو ټولنه» در آن زمان انجام داده است به بعضی از آنها طور ذیل اشاره میگردد:

- شیوه واحد تحریر در زبان پشتو

- چاپ یک مجله و دو جریده

- چاپ کتب

- چاپ دایرة المعارف

- چاپ سالنامه­ها

- تدویر سمینارها

- مشاعره­ها

- نامگذاری مؤسسات شخصی و دولتی که موافقه «پشتو ټولنه» به شکل رسمی اخذ میشد.

بعداً اینکار توسط اکادمی علوم تا چند سال ادامه یافت، ولی اکنون توسط سایر نهادها صورت میگیرد.

مدیریت انجمن دایرة المعارف در سال 1320ش.(1941م.) در تشکیل «پشتو ټولنه» مربوط ریاست مستقل مطبوعات تأسیس شد، اولین مدیر آن میا حسین خان بود. در سال 1325ش. به مدیریت عمومی ارتقا نمود و محمد هاشم پردیس (میوندوال) اولین مدیرعمومی این انجمن بود.

در سال 132۸ش. برای دایرة المعارف پشتو مدیریت جداگانه ایجاد گردید. در دورۀ اول برای چاپ دایرة المعارف آریانا برنامه یی روی دست گرفته شده بود که هر جلد آن در 1000 صفحه و تا زمان تکمیل شدن، هر جلد در پنج جزء 200 صفحه یی طبع و نشر میگردد. بناءً مطابق پلان جزء اول و دوم دایرة المعارف آریانا در سال ۱۳۲۷ش. در 200 -200 صفحه چاپ و جزء سوم، چهارم و پنجم، در سال 1328ش. اقبال چاپ یافت. به اینگونه جلد اول دایرة المعارف آریانا به زبان دری در سال 1328ش. تکمیل و در 1000 صفحه طبع و نشر گردید. میر علی اصغر­شعاع حین طبع دو جزء اول و دوم کفیل مدیریت عمومی دایرةالمعارف و بعداً به حیث مدیر عمومی، تعیین شد.

جلد آخر (ششم) این دوره در سال 1348ش.(1969م.) تکمیل شد. در سال 1329ش. اولین جلد آن به زبان پشتو به مدیریت غلام جیلانی جلالی که اولین مدیر بخش پشتو بود، اقبال چاپ یافت و جلد آخر (هفتم) آن در سال 1355ش.(1976م.) طبع و نشر گردید.

در دورۀ اول، دایرة المعارف آریانا شامل شش جلد به زبان دری و هفت جلد به زبان پشتو بود. قابل ذکر است که این انجمن برعلاوۀ دایرة المعارف آریانا به زبان پشتو و دری، قاموس جغرافیایی افغانستان را نیز به زبان­های دری در چهار جلد و پشتو در شش جلد به طبع رسانده است. اکنون مرکز دایرة المعارف در چوکات اکادمی علوم به فعالیتش ادامه میدهد.

انجمن تاریخ در سال 1321ش.(1942م.) در چوکات ریاست مستقل مطبوعات تأسیس شد. این انجمن به شکل مدیریت عمومی ایجاد و اولین مدیر آن احمد علی کهزاد بود. مجلۀ «آریانا» ارگان نشراتی این انجمن بود که به شکل ماهوار نشر میگردید و اولین شماره آن در اول دلو سال 1321ش. به نشر رسید. همچنین این انجمن برای انتشار فعالیت­های خود به دو زبان یونسکو، انگلیسی و فرانسوی، مجله «افغانستان» را در سال 1325ش. (1946م.) افتتاح نمود که ربعوار نشر میشد. اکنون مجله­های آریانا و افغانستان از طرف مرکز علوم اجتماعی در اکادمی علوم به نشر میرسد.

آمریت باستانشناسی در سال 1345ش.(1966م.) به نام انستیتوت باستانشناسی، در چوکات وزارت اطلاعات و کلتور تأسیس شد. مؤسس آن دکتور شاهی بای مستمندی بود. این مرکز دو انستیتوت: انستیتوت باستانشناسی و انستیتوت کوشانی و سه نشریه «مجله باستانشناسی، مجله هرات باستان و مجله کوشانی» داشت. مجله «هرات باستان» ارگان نشراتی آمریت باستانشناسی بود که در سال 1358ش. به فعالیتش آغاز نمود. این مجله در سال 1365ش. (1986م.) به اساس فیصله شورای وزیران وقت توقف نمود، اما مجله باستانشناسی و کوشانی تا اکنون از طریق اکادمی علوم به نشراتش ادامه میدهد.

مرکز بین المللی تحقیقات کوشانی

به تاسی از فیصله نامه نمبر 323 و 3 چهاردهمین جلسه مجمع عمومی یونسکو در سال 1966م. و پانزدهمین جلسۀ عمومی یونسکو در سال 1968م. جهت انسجام مطالعات کوشانی و تحقیقات باستانشناسی در آسیای میانه، به تاریخ 12 می 1970م. نشست بین المللی در کابل انعقاد یافت. این سمینار بین المللی به اساس پروژه مدنیت آسیای میانه، به منظور انکشاف و تأسیس یک چوکات کاری راجع به مطالعات کوشانی­ها از طرف وزارت اطلاعات و کلتور افغانستان تنظیم وعلامه حبیبی به حیث رئیس جلسه انتخاب شده بود. در این سمینار بین المللی کابل، پنج کشور آسیای میانه، رؤسای هیأت باستانشناسی در افغانستان، عدۀ از دانشمندان فرانسوی، جمهوری اتحادی آلمان، انگلستان و امریکا اشتراک نموده بودند. در سمینار گزارش فعالیت­های مرکز مطالعات کوشانی در کابل و کار باستانشناسی از طرف دکتور شاهی بای مستمندی تقدیم شد. همچنین نماینده­های کشورهای اشتراک کننده راجع به حفریات باستانشناسی بیانیه­های مختصری ارائه نمودند.

در این سمینار فیصله­هایی نیز صورت گرفت؛ چنانچه فیصله گردید که راجع به مطالعات کوشانی یک نشریه در افغانستان سالانه نشر شود، پشتی آن با علامه مخصوص سمینار بین المللی کوشانی در کابل مزین گردد و در آن نتایج حفریات، اکتشافات و تحقیقات قسمتهای مختلف جهان نشر و کتب مربوط به مطالعات کوشانی در این نشریه معرفی گردد. همچنین فیصله گردید که البومی راجع به هنر و معماری کوشانی تهیه شود و مواد تهیه شده برای البوم نباید تنها حاوی تصاویری باشد که صرف ارزش عالی هنری داشته باشد، بلکه تشریحی از هنرهای عامه مردم نیز باشد و سعی گردد موادی در البوم گنجانیده شود که کمترمعرفی شده و دارای اهمیت باشد. برعلاوه تصویب گردید که در هر دو سال یکبارسمینار به منظور بررسی انکشاف پروژه­ها و تعیین خط­سیر آینده دایر گردد، از یونسکو تمویل جلسات تقاضا گردد و مرکز کوشانی این موضوع را تعقیب نماید.

به این ترتیب برای ایجاد مرکز بین المللی تحقیقات کوشانی در سال 1354ش.(1975م.) در چوکات وزارت اطلاعات و کلتور به حیث یک ضرورت زمینه مساعد گردید.

ارگان نشراتی این مرکز مجله «تحقیقات کوشانی» است که اولین شماره آن در سال 1357ش. به نشر رسید و تا اکنون در چوکات اکادمی علوم به فعالیت نشراتی اش ادامه میدهد.

مرکز بین المللی تحقیقات پشتو نیز در سال 1354ش.(1975م.) تأسیس شد و در ماه عقرب سال 1355ش. (1976م.) تشکیل آن منظور گردید. در مورد ایجاد این مرکز برعلاوۀ آنچه که در تاجکستان طی کنفرانس بین المللی مجمع عمومی یونسکو در سال 1968م.(1347ش.) در کنار ایجاد مرکز بین المللی تحقیقات کوشانی فیصله گردید، در نشست بین المللی سه روزه تحقیق مسایل مدنیت آسیای میانه مؤرخ 23 جولای سال 1973م.(اول اسد 1352ش.) در پاریس مرکز یونسکو، در رابطه به پیشنهاد نماینده افغانستان برای ایجاد مرکز بین المللی تحقیقات پشتو در افغانستان نیز موافقه صورت گرفت و فیصله گردید که این مرکز طی یک سمینار بین المللی افتتاح گردد. سمینار در 22- 29 نومبر 1975م. (قوس 1354ش.) به کمک یونسکو در شهر کابل دایر و در آن برعلاوۀ دانشمندان داخلی، دانشمندان خارجی نیز اشتراک داشتند. پروفیسور مورگنسترنه به نماینده گی از سایر دانشمندان خارجی صحبت نموده و از تأسیس مرکز بین المللی تحقیقات پشتو در افغانستان اظهار خوشنودی و امیدواری نمود. به اینگونه مرکز بین­المللی تحقیقات پشتو در چوکات پشتو تولنه افتتاح گردید. در سال 1356ش. مجلۀ «پشتو» به زبان­های یونسکو نیز از طرف همین مرکز به نشرات خود آغاز نمود. این مرکز در سال 1357ش. در کنار سایر نهادهای علمی- تحقیقی به اکادمی علوم افغانستان مدغم گردید و ارگان نشراتی آن(مجلۀ پشتو) نیز تا اکنون در چوکات اکادمی علوم فعالیت دارد.

همۀ این مؤسسات دارای مشی­های مستقل خود بودند که در چوکات و ادارات جداگانه فعالیت داشتند و حتی در مشی بعضی از آنها شباهت­هایی نیز وجود داشت.

برعلاوۀ مؤسسات علمی ذکر شده، از سوی دانشمندان کشور نیز کوشش­هایی در راستای ایجاد یک مؤسسه عالی علمی- تحقیقی اکادمیک در افغانستان جریان داشت.

اسناد معتبر نشان میدهد که طرح اکادمی به نام « افغان اکادیمی» در 22 میزان سال 1346ش. به مناسبت تولد محمد ظاهر شاه « بابای ملت» رویدست گرفته شد که دارای مرامنامه و تشکیلات اداری نیز بود و یکی از شهزاده گان فامیل سلطنتی به ریاست عالی افتخاری و وزیر اطلاعات و کلتور به حیث آمر عمومی آن، منصوب میگردید، اما این اکادمی با وجود مصوبۀ شورای وزیران و ملاحظۀ مقام سلطنتی نتوانسته بود شروع به کار نماید.

بعداً به اثر توجه وزیر اطلاعات و کلتور وقت کاندید اکادمیسین دکتور محمود حبیبی و اخذ موافقت مقام سلطنت در جلسه یی که در هوتل کابل دایر شد و در آن نشست برعلاوۀ معاونین صدارت، عبدالله یفتلی و دکتور عبدالقیوم، اراکین بلند رتبۀ وزارت اطلاعات و کلتور مانند محمد­خالد روشان معین وزارت اطلاعات و کلتور و اکثر پیشروان دنیای دانش و ادب کشور؛ چون: پوهاند عبدالحی حبیبی رئیس انجمن تاریخ، دکتور عبدالطیف جلالی رئیس رادیو افغانستان، حبیب­الرحمان جدیر رئیس نشرات، سید فقیر علوی مسؤول روزنامۀ اصلاح، میر سعید بریمن رئیس روزنامۀ هیواد، کریم روهینا مدیر مسؤول روزنامۀ انیس، عبدالحمید مبارز رئیس آژانس باختر و دانشمندان دیگر؛ چون محمد کریم نزیهی، محمد ابراهیم صفا، دکتور سید بهاءالدین­مجروح، خال محمد خسته، غلام محمد نوید، سید محمد قاسم رشتیا، محمد اسماعیل مبلغ، صالح­محمد پرونتا، عبدالوهاب طرزی، محمد صدیق روهی، میر محمد صدیق فرهنگ، محمد حسن­کاکړ، محمد رسول امین، حبیب الله تږی، محمد ابراهیم ثابت و محمد هاشم رحیمی نیز شرکت داشتند، بعد از تأیید و موافقت کامل اعضای جلسه پیشنهاد نهایی در زمینه، تقدیم مجلس وزرا و مقام سلطنتی گردید.

به این ترتیب وزارت اطلاعات و کلتور « د افغانستان اکادیمی» را به حیث کانون ثقافت و دانش متکی بر بنیاد فرهنگ ملی و تاریخ افغانستان به موجب فرمان نمبر (10) مؤرخ دوم حمل سال 1349ش. تأسیس کرد و شاه محمود خان به حیث رئیس افتخاری آن معرفی شد.

افغانستان اکادیمی، دارای یک شورای عالی و مرکب از شعبات آتی بود:

1. ریاست انجمن تاریخ و ادب.

2. ریاست آریانا دایرة المعارف.

3. آمریت تقویه و انکشاف زبان ملی پشتو.

همچنان یک کتابخانه اختصاصی با آمریت اداری و منظوری بودجه.

در جلسه مذکور دانشمندان این نظریات را نیز ارائه و مطرح نموده بودند:

§ پوهاند عبدالحی حبیبی، در مورد ایجاد و انضمام مرکز مطالعات علوم طبیعی بــه «د افغانستان اکادیمی».

§ سید قاسم رشتیا، محمد ابراهیم صفا، میر محمد صدیق فرهنگ و حبیب الله تږی در مورد ضرورت مبرم تأسیس اکادیمی هنرهای زیبا در بطن « د افغانستان اکادیمی» با ادغام مرکز تحقیقی پوهنتون کابل و هکذا مؤسسه « پشتو ټولنه» به آن، اما حبیب الله تږی در حالیکه مجمع علمای علوم مختلفه را در «د افغانستان اکادیمی» پیشنهاد میکردند، هم صدا با محمد صدیق روهی، انضمام « پشتو ټولنه » را با اکادمی نفی مینمود.

§ محمد صدیق فرهنگ با تأکید مکرر بر ضرورت ایجاد « د افغانستان اکادیمی» بر محتوی بند نخست دیباچه قانون اساسی افغانستان اتکا و به آن اشاره مینمود :« به منظور تنظیم حیات ملی افغانستان، مطابق به مقتضیات عصر و بر اساس واقعیت­های تاریخ و فرهنگ ملی... ».

به تعقیب آن لوایح مربوط به رتب علمی « د افغانستان اکادیمی» تهیه شد که از « اکادیمی یار» تا «اکادیمی پال» و «اکادیمسین » در آن قرار میگرفتند و واجدین دو رتبه علمی بالا تقاعد ننموده، دارای نشان معرف و مؤید استادی و مقام علمی و هم حافظ حیثیت و شئون ملی، تشریفاتی و شخصی آنان مینمودند.

مطابق فیصلۀ جلسه ذکر شده، اکادیمی تحت نظر رئیس اکادیمی (فوق رتبه) ایفای وظیفه نموده و شورای عالی آن به ریاست وزیر اطلاعات و کلتور، اعضای خود را از بین اعضای اعزازی (انتصابی) و اعضای مسلکی اکادیمی ذریعه لایحه جداگانه انتخاب میگردیدند.

اعضای افغانستان اکادیمی به دو دسته تقسیم میشدند:

1. اعضای اعزازی اکادیمی ( اکادیمسین­ها) شامل25 نفر، دارای آثار و تألیفات ارزنده علمی و یا آن فضلایی که عمری در خدمات فرهنگی به حیث ادیب و مربی گذرانده بودند. این اعضا تا اخیر عمر با معاش معین و مناسب، مطابق پروگرام اکادیمی به تألیف و ترجمه آثار، تعلیق و توضیح متون فرهنگی، علمی و ادبی اشتغال میورزیدند و هم به حیث محقق و مشاور در امور علمی اکادیمی مصروف میبودند. اعضای اعزازی اکادیمی، نظر به پیشنهاد رئیس اکادیمی و موافقه وزیر اطلاعات و کلتور و تصویب صدارت عظمی، به فرمان پادشاه تعیین میشدند.

2. اعضای مسلکی اکادیمی، مرکب از مأمورین رسمی، دارای تحصیلات عالی و رتبه­های علمی بوده که ذریعه لایحه جداگانه تعیین میگردیدند.

سایر مأمورین اکادیمی تابع مقررات استخدام مأمورین دولت و واجد صلاحیت و حقوق مأموریت میبودند.

لست عمومی اسمای دانشمندان و سخنوران کشور که از بین آنها اعضای اعزازی و اعضای مسلکی و همچنان اعضای علمی و محققین انجمن تاریخ و ادب تعیین میشدند، به ترتیب الفبا عبارت بودند از: احمد علی کهزاد، امین الله زمریالی، حبیب الله تږی، خال محمد خسته، دکتور محمد اکرم، ذبیح الله رسا، سید احمد شاه هاشمی، سید بهاءالدین مجروح، سید شمس الدین مجروح، سید قاسم رشتیا، صالح محمد پرونتا، صدیق الله رشتین، ضیا قاریزاده، عبدالاحمد جاوید، عبدالحی حبیبی، عبدالخالق واسعی، عبدالرووف بینوا، عبدالرزاق پوپل، عبدالشکور رشاد، عبدالواحد واجد، عبدالهادی داوی، علی احمد نعیمی، غلام جان خان، غلام جیلانی جلالی، غلام حسن مجددی، غلام فاروق اعتمادی، گلپاچا الفت، لعل محمد کاکړ، مایل هروی، محمد آصف سهیل، محمد ارسلان سلیمی، محمد ابراهیم ثابت، محمد ابراهیم خلیل، محمد اسماعیل مبلغ، محمد ابراهیم صفا، محمد حسن کاکړ، محمد رسول امین، محمد رفیق حبیبی، محمد شاه ارشاد، محمد صدیق روهی، محمد صدیق طرزی، محمد صدیق فرهنگ، محمد فرید، محمد قدیر تره کی، محمد کریم نزیهی، محمد گل نوری، محمد هاشم رحیمی، مولانا عبدالعزیز قربت، نور احمد شاکر و یارمحمد نظامی.

وظایف و اهداف افغانستان اکادیمی که در همان جلسه مورد تأیید قرار گرفت:

§ تحلیل علمی و نقد و نشر متون، تحقیق علمی و اساسی روی ریشه­ها و مبدأ زبان­های ملی و علمای عمده کشورکه مظهری از پدیده­های فرهنگی و طبیعی جامعه افغانی میباشد.

§ تألیف آثار ارزنده اجتماعی، علمی و ادبی.

§ ترجمه و تحلیل آثار ممثل تحولات اجتماعی، فکری، ادبی و معنوی جوامع بشری و تهیه و تحلیل و نشر تاریخ و تشریح معلومات جدید حاصله در ساحه باستانشناسی و کاوش­های جدید تاریخی.

§ تعقیب و توسعه خط مشی آریانا دایرة المعارف با در نظرداشت ایجابات عصر و انکشاف علمی زبان پشتو و دایرة المعارف­های اختصاصی و نشرات مکمل و پیگیر در زمینه.

اکادمی مذکور آنچنان که لازم بود انکشاف کرده نتوانست و یا به سکتگی موقتی روبرو بود. با آنهم بعضی از کتب از آن آدرس ملاحظه شده است؛ چنانچه «د خلکو سندری» در سال 1349ش.، « د پشتو پخوانۍ تذکرې» در سال 1350ش. و «ابدالۍ توره» در سال 1352ش.، «د افغانستان اکادیمی» را واحد اولی و انجمن مربوطه (انجمن تاریخ و آمریت تعمیم و انکشاف پشتو) را واحد دومی در پشتی کتاب­های ذکر شده نشان میدهد.

سالیان بعد به تعقیب رویدادهای تاریخی و با در نظرداشت سیر علمی، بنا بر ماهیت علمی و تحقیقاتی، طبیعتاً تعدیلاتی در روبنا و تشکیلات « د افغانستان اکادیمی» به وجود آمد و اکادمی علوم افغانستان چون فرزند صدیق به حیث یک ضرورت جانشین «د افغانستان اکادیمی» گردید.

به اینگونه اکادمی علوم، بر اساس پشتو ټولنه از ادغام انجمن تاریخ، دایرة المعارف آریانا و مرکز بین المللی تحقیقات پشتو به وجود آمد.

فرمان ایجاد اکادمی علوم افغانستان در15اسد سال1357ش. (1978م.) در دو بخش صادر شد:

1. علوم طبیعی

2. علوم بشری

نامۀ رسمی که در مورد تأسیس اکادمی علوم افغانستان به شکل کنونی، از سوی دارالانشای شورای وزیران رسماً به وزارت تعلیم و تربیه ارسال گردیده مشعر بود: « د وزیرانو د مجلس تر 987 فیصلی لاندې په 13مه غونډه، نیټه 15/5/1357ش. کې د شوونې او روزنې د وزارت 15/5/1357ش. نیټې د عرضپاڼی په اساس پریکړه وشوه چې: په افغانستان کې دعلومو د تکامل په مقصد د علومو د اکادمی تشکیل چې د یوې لوړې علمي سویې کمیسیون په واسطه ترتیب او تنظیم شوی دی، د وزیرانو د عالي مجلس له خوا د عظمی صدارت په چوکاټ کې تأیید او منظور شو».

اکادمی علوم رسماً در دوم برج حوت همان سال در چوکات صدارات عظمی به حیث یک ارگان مستقل افتتاح و تحت نظر رئیس اکادمی علوم به کار آغاز نمود. اولین رئیس اکادمی علوم در بست خارج رتبه رئیس «پشتو ټولنه»، پوهندوی دکتور گل محمد نورزی بود.

قابل ذکر است که تمام اجراءات اکادمی علوم قبل از انفاذ قانون این اداره، به اساس اساسنامه و لوایح « پشتو ټولنه » که به حیث یک نهاد اکادمیک پذیرفته شده بود، اجراء میشد.

رؤسای اکادمی علوم:

1. پوهندوی دکتور گل محمد نورزی

2. اکادمیسین غلام مجدد سلیمان لایق

3. پوهنمل گلداد

4. کاندیدای اکادمیسین سرمحقق دکتورعلوم عبدالکبیر رنجبر

5. اکادمیسین عبدالاحد عشرتی

6. سرمحقق محمد محسن فورملی

7. ملا محمد حسین مستسعد

8. مولوی خلیل الله فیروزی

9. سر محقق عبدالباری راشد

10. سرمحقق ثریا پوپل

معاونین اکادمی علوم

I. بخش علوم بشری

1. کاندیدای اکادمیسین محمد ظاهر افق

2. سرمحقق دوکتور دولت محمد لودین

3. کاندیدای اکادمیسین سرمحقق دکتور علوم عبدالکبیر رنجبر

4. سرمحقق عبدالباری راشد

5. اکادمیسین پوهاند عبدالشکور رشاد

6. مولوی فریدالدین محمود

7. سرمحقق دکتورمحمد علم اسحاق زی

8. سرمحقق نصرالله سوبمن

9. سرمحقق محمد اسلم افضلی

II. بخش علوم طبیعی

1. پوهاند دکتور بلبل شاه جلال

2. کاندیدای اکادمیسین پوهنوال عبدالصمد سلیم

3. سرمحقق دکتور شاه محمد میوندی

4. مولوی شجاع الدین خدام

5. سرمحقق دکتور عبدالخلیل ظریفی

6. سرمحقق دکتور نجم الدین ترین

III. بخش علوم اسلامی

1. غلام ربانی ادیب

2. مولوی ذکی الله اشرفی

3. معاون سرمحقق میرمحمد شریف پاکرای

4. معاون سرمحقق سیف الرحمن سایف ستانکزی

منشیان علمی اکادمی علوم

1. کاندیدای اکادمیسین دکتورعبدالسمیع غفاری

2. کاندیدای اکادمیسین محمد ظاهر افق

3. کاندیدای اکادمیسین محمد حسین هلالی

4. پوهاند دکتورمحمد نادرهادی

5. سرمحقق نصرالله ناصر

6. سرمحقق دکتور الف محمد شرر

7. سرمحقق سید امین مجاهد

8. معاون سرمحقق دوکتور احمدشاه عمر وردک

اکادمی علوم دولت جمهوری اسلامی افغانستان: عالیترین ادارۀ تحقیقات علمی در سطح کشور بوده، به حیث اداره مستقل دولتی فعالیت مینماید و دارای بخشهای علوم اسلامی، بشری و طبیعی، شورای علمی، مراکز علمی؛ چون مرکز بین الملی تحقیقات پشتو، مرکز بین الملی تحقیقات کوشانی و مرکز مطالعات منطقوی در چوکات بخش علوم بشری، مرکز دایرةالمعارف، انستیتوت­ها، دیپارتمنت­ها و معاونیت مالی و اداری و ریاست­های: دفتر، پلان و پالیسی، روابط فرهنگی و ارتباط خارجه، اطلاعات و ارتباط عامه، موزیم اتنوگرافی تحقیقاتی، کتابخانه­ها، لابراتوارها، کلینیک تشخصیه تحقیقاتی طبی، مجلات، جراید و کودکستان مطابق تشکیل منظورشده میباشد.

قابل ذکر است که ریاست تحقیقات ریاضی فلسفی جهان نیز در جنب این اداره فعالیت مینماید.

در رأس اکادمی علوم رئیس در بست «خارج رتبه» قرار دارد که از میان دانشمندان دارای رتب علمی اکادمیسین، کاندیدای اکادمیسین و سرمحقق، از طریق رأی سری و مستقیم توسط اعضای علمی اکادمی علوم انتخاب و به پیشنهاد شورای علمی و منظوری رئیس جمهور، برای مدت چهار سال تعیین میگردد. معاونین اکادمی علوم، رؤسای مراکز، آمرین انستیتوت­ها و دیپارتمنت­ها به استثنای منشی علمی اکادمی علوم « بست مافوق رتبه» و سایر منشیان علمی همه انتخابی میباشند.

اعضای علمی اکادمی علوم در فعالیت­های خویش اسلوب علمی – تحقیقی، معتقدات و احکام دین مقدس اسلام و احکام قانون اساسی را ملاک عمل قرار داده و جهت تحقق این اهداف به تأسی از قانون اکادمی علوم فعالیت مینماید.

اهداف:

Ø انجام و انسجام تحقیقات علمی در عرصه­های علوم اسلامی، بشری، طبیعی - تخنیکی و انسجام تحقيقات فوق كه توسط مؤسسات تحصيلات عالی و ساير مؤسسات علمی و تحقيقاتی صورت میگيرد، به منظورغنامندی فرهنگی و رشد اقتصاد ملی کشور.

Ø انسجام مطالعات، تحقیقات و ارزیابی منابع و ذخایر طبیعی و طرق استفادۀ مؤثر از آنها.

Ø بررسی طرق مناسب کار برد جدیدترین دست آوردهای ساینس و تکنولوژی در امر رشد اقتصاد ملی.

Ø همكاری در طرح، تدوين و ارزيابی پلانهای جاری و دورنمای رشد فرهنگی، اجتماعی و اقتصاد ملی.

Ø تأمین روابط علمی و تحقیقی با سایر ادارات و مؤسسات در کشور.

Ø رشد کمی و کیفی سطح علم و دانش در کشور.

Ø جلوگيری از هجوم فرهنگ غيراسلامی در تحقيقات علمی اكادمی علوم.

ساختار تشکیلاتی اکادمی علوم افغانستان

اولین ساختار تشکیلاتی اکادمی علوم به حیث یک اداره مستقل در سال 1357ش.:

1. مجلس عمومی

2. ریاست عمومی

3. معاون

4. سکرتریت

مطابق تشکیل فوق اکادمی شامل دو بخش علمی و اداری بود:

I. بخش­های علمی اکادمی علوم:

1. انستیتوت زبان و ادبیات:

الف - پشتو تولنه که بعداً به مرکز زبان­ها و ادبیات مبدل شد، شامل:

§ مدیریت عمومی ادب و فولکلور

§ مدیریت عمومی زبانشناسی

§ مدیریت عمومی علوم اجتماعی

§ مدیریت عمومی مجله کابل

§ مدیریت عمومی جریده زیری

ب- مدیریت عمومی زبان و ادبیات دری

ج- مدیریت عمومی زبان­ها و ادبیات ملیت­های برادر

2. انستیتوت علوم اجتماعی:

الف- مدیریت عمومی مجله افغانستان

ب- مدیریت عمومی مجله آریانا

ج- مدیریت عمومی فلسفه

د- مدیریت عمومی اقتصاد

هـ - مدیریت عمومی تاریخ و اتنوگرافی

و- مدیریت عمومی ارکیالوژی

3. مرکز بین المللی تحقیقات پشتو:

الف- مدیریت عمومی مجله پشتو

ب- مدیریت عمومی تألیف و ترجمه

ج- مدیریت عمومی ریسرچ

4. انستیتوت علوم طبیعی:

الف- بخش نباتات، شامل

§ موزیم نباتات

§ باغ تحقیقاتی

ب- مدیریت عمومی زولوژی

ج- مدیریت عمومی جیولوجی و کیمیا

د- مدیریت عمومی سیسمولوژی

هـ - مرکز کمپیوتر

5. مدیریت عمومی دایرةالمعارف

§ بخش قاموس نویسی:

الف- پشتو به پشتو

ب- پشتو به زبان دیگر و زبان دیگر به پشتو

II. بخش­های کمکی علمی و اداری :

1. مدیریت عمومی تربیه کادرها

2. مدیریت عمومی نشرات و مطبعه

3. مدیریت عمومی کتابخانه مرکزی

4. مدیریت عمومی آرشیف مرکزی

ریاست اداری:

1. مدیریت مأمورین

§ مدیریت آرشیف اداری

§ مدیریت استخدام

§ مدیریت سوانح

2. مدیریت خدمات

§ مدیریت ترانسپورت

§ مدیریت تحویلخانه

§ مدیریت تهیه و تدارکات

3. مدیریت محاسبه جنسی

4. مدیریت محاسبه نقدی

§ مدیریت معاشات

§ مدیریت دفترداری

§ مدیریت حواله جات

§ مدیریت تحصیلی

5 . مدیریت کنترول

قانون اکادمی علوم در 30 برج دلو سال 1360ش. (1981م.) در چهار فصل و 34 ماده بعد از نشر در جریده رسمی شماره «22» «شماره مسلسل502» نافذ شد که با طرح و تدوین مقرره­ها و لوایح، برای بهبود کار و اعتلای مقام علمی آن به توأمیت رتبه­های علمی بین پوهنتون کابل و اکادمی علوم در سال 1360ش. به منصه اجراء درآمد و در آن رتبه علمی سرمحقق با مقام پوهاندی پوهنتون همردیف شناخته شد. این تفاهم، بعد از جر و بحث­های همه جانبه بین اکادمی علوم افغانستان و مؤسسات تحصیلات عالی کشور حاصل شد و طی آن شش رتبۀ علمی پوهنتون «پوهیالی، پوهنیار، پوهنمل، پوهندوی، پوهنوال و پوهاند» با چهار رتبۀ علمی اکادمی علوم «معاون محقق، محقق، معاون سرمحقق و سرمحقق» معادلت حاصل نمود و مورد پذیرش هر دو مؤسسه واقع گردید.

به منظور عملی شدن این مأمول یک مقرره نافذ و در شمارۀ 656 سال 1366ش. (1987م.) جریدۀ رسمی به نشر رسید.

با انفاذ و نشر قانون ذکر شده، قانون برج جوزای سال 1360 اکادمی علوم ملغی اعلان شد.

در سال 1361ش. انستیتوت باستانشناسی و مرکز بین المللی تحقیقات کوشانی که تا آن زمان مربوط وزارت اطلاعات و کلتور بود، نیز به اکادمی علوم مدغم گردیدند که در تشکیل گاهی تنها به نام مرکز باستانشناسی و گاهی هم به نام باستانشناسی و مرکز بین المللی کوشانی ثبت شده است.

در آغاز ساختار تشکیلاتی اکادمی علوم طوری بود که فقط مرکز بین المللی تحقیقات پشتو که از آغاز تأسیس (1354ش.) مرکز نامیده شده بود، به حیث مرکز و سه بخش دیگر به حیث انستیتوت ثبت و فعالیت داشتند، اما بعد از تصویب قانون اکادمی علوم انستیتوت­های علوم طبیعی، علوم بشری و زبان و ادبیات به مراکز تبدیل شدند؛ چنانچه انستیتوت علوم طبیعی در سال 1360ش.، انستیتوت زبان و ادبیات بعد از 1360 و انستیتوت علوم اجتماعی در سال 1361ش. :

1. مرکز بین المللی تحقیقات پشتو

2. مرکز علوم طبیعی

3. مرکز زبان و ادبیات

4. مرکز علوم اجتماعی

بعداً به اساس نیازمندی در تشکیل این مؤسسه علمی و اکادمیک، تغییر به عمل آمد و بعد از سال 1365ش. مراکز علوم طبیعی و بشری به معاونیت­ها ارتقا نمودند:

1. معاونیت علوم بشری

2. معاونیت علوم طبیعی

در حالیکه حین تأسیس، اکادمی علوم صرف یک معاون داشت.

در سال 1367ش. معاونیت علوم طبیعی در چهار مرکز فعالیت علمی و تحقیقاتی داشت:

- مرکز کیمیا، بیولوژی و زراعت

- مرکز ریاضی، فزیک و تخنیک

- مرکز علوم زمینشناسی

- مرکز علوم طب

در اواخر دهۀ 60سال شمسی تشکیل بخش علوم طبیعی توسعه پیدا نمود؛ چنانچه مرکز مطالعات کیهانی، انستیتوت سیسمولوژی و تهیه و نصب دستگاه زلزله سنج، انستیتوت پرابلم­های آب، دیپارتمنت استفاده از انرژی آفتاب و طرق استفاده از انرژی آفتاب و باد، دیپارتمنت­های جنیتکس، بیوتکنولوژی و جن­ انجینیرنگ و خاکشناسی و سایر انستیتوت­ها و دیپارتمنت­ها جهت اکتشافات علمی در بخش علوم طبیعی به خصوص زراعت، فزیک، ریاضی، کیمیا، بیولوژی، تخنیک، علوم زمین، طب و فارمسی، ایجاد و به فعالیت آغاز نمودند. مجله طبیعت در چوکات معاونیت علوم طبیعی به حیث ارگان نشراتی این بخش در سال 1368ش. به نشرات خود آغاز نمود.

انستیتوت تحقیقات زراعتی از لحاظ اداری مربوط وزارت زراعت و مالداری است، اما رهبری علمی آن به عهدۀ اکادمی علوم افغانستان میباشد، رتب علمی در سال 1367ش. بعد از توشیح و نشر مقرره سال 15/6/1366ش. در جریده رسمی شماره 646 با در نظرداشت کارهای تحقیقاتی، مدت کار و درجه تحصیل به اعضای این انستیتوت تفویض شد. بعد از آن ترفیعات علمی دانشمندان انستیتوت مذکور مطابق قانون و مقرره کادر علمی اکادمی علوم صورت میگیرد. اعضای جدید التقرر در این انستیتوت نیز به اساس قانون و مقرره اکادمی علوم شامل کادر علمی میگردند، ولی امتیازات کادر علمی، معاش و سایر ضرورت­های آنها از طریق وزارت زراعت و مالداری تأمین میگردد.

بخش علوم بشری نیز آهسته آهسته توسعه یافت و در تعداد انستیتوت­های آن تزیید به عمل آمد. دیپارتمنت زبان و ادبیات دری به انستیتوت ارتقا نمود و مدیریت مجله خراسان در سال 1359ش. در چوکات مرکز زبان و ادبیات تأسیس و به نشرات خود آغاز نمود. دیپارتمنت زبان­های باستانی در سال 1367ش. ایجاد گردید. دیپارتمنت­های زبان­های ازبکی و ترکمنی از انستیتوت ملیت­های برادر جدا و به حیث انستیتوت مستقل به دو دیپارتمنت جداگانه در تشکیل منظور گردید. در انستیتوت ملیت­های برادر برای این زبان­ها بست و زمینه تحقیق فراهم شد:

§ زبان و ادبیات بلوچی، آغاز فعالیت سال 1357

§ زبان و ادبیات ترکمنی، آغاز فعالیت سال 1358

§ زبان و ادبیات ازبکی، آغاز فعالیت سال 1358

§ تحقیقات بالای زبان­های پامیری، آغاز فعالیت سال 1363

§ زبان و ادبیات پشه یی، آغاز فعالیت سال 1363

§ زبان و ادبیات نورستانی، آغاز فعالیت سال 1363

§ زبان و ادبیات شغنی، آغاز فعالیت سال 1369

§ زبان و ادبیات اورمړی، آغاز فعالیت سال 1370

انستیتوت علوم اجتماعی، در سال 1361ش. عملاْ به مرکز علوم اجتماعی ارتقا نمود وهمچنین در تعداد انستیتوت­های آن تزیید به عمل آمد.

و کمیسیونهای جداگانه، الفبای زبان­های پشه یی و نورستانی را ترتیب و در سالهای 1367 و 1368ش. طبع و نشر نمودند.

در سال1374ش. بخش تحقیقات علوم اسلامی در تشکیل اکادمی علوم به سطح یک معاونیت افزوده شد که در ابتدا یک مرکز داشت، ولی امروز سه مرکز دارد. در سال 1379ش. مجله «تبیان» به حیث ارگان نشراتی معاونیت علوم اسلامی به نشرات آغاز نمود.

انستیتوت ژورنالیزم و حقوق در سال 1381ش. به دو انستیتوت علیحده عرض اندام کرد.

در سال 1381ش. به اساس پیشنهاد اکادمی علوم و منظوری رئیس جمهور در مرکز زبان­ها و ادبیات، انستیتوت ملیت­های برادر، تشکیل دیپارتمنت زبان­های پامیری منظور شد که یکسال بعد

از طرف کمیسیون تشکیلاتی به سلسله تنقیصات در تشکیل اکادمی علوم دوباره از بین رفت، اما کرسی زبان­های شغنی تا آن زمان باقی بود.

در سال 1381ش. فرمان شماره 45مؤرخ 15/3/ 1381، باز سازی قصر تاریخی شاه بوبو جان (تعمیر مرکزی اکادمی علوم) و ایجاد موزیم تحقیقاتی اتنوگرافی، در آن از بودجه انکشافی دولت توسط رئیس دولت انتقالی اسلامی افغانستان داده شد. این موزیم در سال 1390ش. رسماً به نام «موزیم علمی- تحقیقی اتنوگرافی » افتتاح شد.

آثار اتنوگرافی این موزیم مشتمل بر اتنیک­های پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک، ترکمن، نورستانی، پشه یی و... بوده که تا اکنون به تعداد 891 قلم آثار که شامل زیورات نایاب نیز میباشد، برای این موزیم تدارک شده است. کار غنی سازی موزیم، از طرف دانشمندان بخش مربوط و مسؤولین این اداره ادامه دارد، اما محققین، محصلین پوهنتون­ها، شاگردان مکاتب و سایر علاقه مندان میتوانند از موزیم بازدید نمایند.

پوهاند امان الله حیدرزاد پیکر تراش، مجسمه ساز و نقاش شهیر کشور صدها اثرش را به تاریخ 3/10/1393 در جمعی از دانشمندان اکادمی علوم، فرهنگیان، استادان و دوستانش به موزیم تحقیقاتی اتنوگرافی، اکادمی علوم اهداء نمود.

مرکز دایرةالمعارف بعد از چند دهه تأخیر به اساس فرمان شماره 116مؤرخ 14/5/ 1381 جلالتمآب حامد کرزی رئیس دولت انتقالی اسلامی افغانستان، مجدداً به فعالیت آغاز نمود. مرکز دایرة المعارف که قبلاً مربوط بخش علوم بشری بود، از سال 1391ش. به اینسو به حیث یکی از مراکز مستقل در اکادمی علوم فعالیت مینماید.

این مرکز مطابق فرمان، نخست کمیسیون علمی با صلاحیت را به ترکیب دانشمندان اکادمی علوم، اساتید پوهنتون­های: کابل، طبی، پولیتخنیک و سایر نهادها تحت نام «کمیسیون تثبیت و ارزیابی آرتیکل­های دایرةالمعارف» تشکیل و بعداً پلان تدوین دورۀ دوم دایرةالمعارف آریانا را به دو زبان پشتو و دری در جلدهای جداگانه، ولی همزمان در سال 1385ش. رویدست گرفت. جلد اول دورۀ دوم دایرةالمعارف آریانا در سال 1386ش.، جلد دوم در سال 1387ش.، جلد سوم در سال 1389ش.، جلد چهارم در سال 1390ش. و جلد پنجم در سال 1392ش. به زبان­های پشتو و دری اقبال چاپ یافت. دورۀ دوم دایرة المعارف آریانا در شش جلد تکمیل میگردد.

در سال 1381ش. انستیتوت باستانشناسی طی فرمان نمبر 118مؤرخ 14/5/1381 رئیس دولت انتقالی اسلامی افغانستان از چوکات اکادمی علوم جدا و دوباره از لحاظ اداری به وزارت اطلاعات و فرهنگ پیوست، اما رهبری علمی آن به عهدۀ اکادمی علوم افغانستان بود.

در حمل سال1390ش. ریاست باستانشناسی بار دیگر به اکادمی علوم پیوست.

قابل ذکر است که در سال 1384ش. یک تعداد از کرسی­های اکادمی علوم از تشکیل حذف شد، در حالیکه حین تأسیس اکادمی علوم در نظر بود که تا سال 1370ش. تعداد اعضای علمی این اداره به 600نفر برسد.

ریاست اکادمی علوم اکنون متشکل از اعضای علمی و کارکنان خدمات ملکی (اعضای حمایوی) بوده که با سقف تشکیلاتی 498 بست، از جمله 291 بست، شامل اعضای کادر علمی معاونیت­ها، ریاست­های مرکزی، مراکز علمی، انستیتوت­ها، دیپارتمنت­ها، مدیران و مهتممین مجلات اند که با در نظر داشت قوانین، مقررات و لوایح نافذه و با توجه به امکانات موجوده، طبق پلان­های مطروحۀ مراکز علمی مصروف پیشبرد پروژه­های علمی- تحقیقی به شکل انفرادی، مطابق رشته تحصیلی و تخصصی در بخش مربوطه میباشند و ۱۷فیصد آنها را خواهران تشکیل میدهد.

تعداد کارکنان خدمات ملکی و پرسونل خدماتی در این اداره به 207 بست میرسد که به تاسی از پروسه اصلاحات اداری در این اداره جذب و مصروف خدمات اداری اند و از آن جمله 11 فیصد مأمورین و 10فیصد پرسونل خدماتی را خواهران تشکیل میدهد.

اعضای علمی اکادمی علوم افغانستان در سه بخش مصروف تحقیقات علمی اند:

1. علوم بشری.

2. علوم طبیعی.

3. علوم اسلامی.

در رأس هر بخش یکی از معاونین اکادمی علوم قرار دارد و هر بخش به مراکز علمی، انستیتوت­ها و دیپارتمنت­ها تقسیم شده است.

اعضای علمی اکادمی علوم سه نوع اند:

1. اعضای علمی.

2. اعضای افتخاری.

3. اکادمیسین­ها وکاندیدای اکادمیسین­ها.

که به تاسی از قانون، مقررات و لوایح اکادمی علوم افغانستان تعیین و جذب میگردند.

ساختار تشکیلاتی اکادمی علوم در سال 1393ش.

1. رئیس اکادمی علوم، بست خارج رتبه

2. منشی علمی اکادمی علوم، بست مافوق رتبه

3. معاونیت بخش علوم بشری، بست مافوق رتبه

4. معاونیت بخش علوم طبیعی- تخنیکی، بست مافوق رتبه

5. معاونیت بخش علوم اسلامی، بست مافوق رتبه

6. معاونیت مالی و اداری، بست فوق رتبه

7. دو بست مشاوریت، بست فوق رتبه

8. ریاست مرکز دایرةالمعارف، بست اول

9. ریاست­های مرکزی

10. آمریت تفتیش داخلی

- ریاست مرکز تحقیقات ریاضی فلسفی جهان، مافوق (در جنب اکادمی علوم)

بخش علمی

منشی علمی اکادمی علوم

* دو عضو علمی

I. معاونیت بخش علوم بشری:

- منشی علمی

· مدیریت مجله آریانا

· مهتمم مجله آریانا

· مدیریت مجله افغانستان

· مهتمم مجله افغانستان

الف- ریاست مرکز زبان­ها و ادبیات:

- منشی علمی

§ انستیتوت زبان و ادبیات پشتو

- منشی علمی

o دیپارتمنت ادبیات و متن شناسی

* چهار عضو علمی

o دیپارتمنت فلکلور و ادبیات شفاهی

* چهار عضو علمی

o دیپارتمنت زبان شناسی

· مدیریت مجله کابل

· مهتمم مجله کابل

· مدیریت جریده زیری

· مهتمم جریده زیری

§ انستیتوت زبان و ادبیات دری

- منشی علمی

o دیپارتمنت ادبیات و متن شناسی

* سه عضو علمی

o دیپارتمنت فلکلور

* دو عضو علمی

o دیپارتمنت زبانشناسی

o دیپارتمنت نقد وتیوری ادبی

· مدیریت مجله خراسان

· مهتمم مجله خراسان

o دیپارتمنت زبان­های باستانی

§ انستیتوت زبان وادبیات اقوام برادر

- منشی علمی

§ انستیتوت زبان­های ترکمنی و ازبکی

o دیپارتمنت زبان ترکمنی

o دیپارتمنت زبان ازبکی

* یک عضو علمی

o دیپارتمنت زبان­های پامیری

ب- ریاست مرکز علوم اجتماعی:

- منشی علمی

انستیتوت تاریخ و اتنوگرافی

- منشی علمی

o دیپارتمنت تاریخ قدیم افغانستان

* دو عضو علمی

o دیپارتمنت تاریخ معاصرافغانستان

* دو عضو علمی

o دیپارتمنت اتنوگرافی

* یک عضو علمی

§ انستیتوت اقتصاد

- منشی علمی

o دیپارتمنت اقتصاد تصدی

* دو عضو علمی

o دیپارتمنت اقتصاد ملی

o دیپارتمنت احصائیه

* دو عضو علمی

§ انستیتوت روانشاسی وعلوم تربیتی

- منشی علمی

o دیپارتمنت تعلیم وتربیه

o دیپارتمنت روان شناسی

* یک عضو علمی

§ انستیتوت فلسفه و جامعه شناسی

- منشی علمی

o دیپارتمنت فلسفه

* یک عضو علمی

o دیپارتمنت جامعه شناسی

§ انستیتوت حقوق وعلوم سیاسی

- منشی علمی

* یک عضو علمی

o دیپارتمنت روابط بین المللی

o دیپارتمنت حقوق عامه وعلوم سیاسی

o دیپارتمنت جزا

o دیپارتمنت خصوصی

§ انستیتوت ژورنالیزم

- منشی علمی

o دیپارتمنت تحقیق و مطالعات

o دیپارتمنت اطلاعات جمعی

* یک عضو علمی

ج- ریاست مرکز تحقیقات باستانشناسی:

- منشی علمی

§ انستيتوت باستانشناسی

- منشی علمی

o ديپارتمنت ماقبل التاريخ

o دیپارتمنت يونانو باختر

o ديپارتمنت سكه شناسی و تيكرشناسی

o دیپارتمنت دوره اسلامی

o ديپارتمنت مهندسی

· مدیریت مجله باستانشناسی افغانستان

· مهتمم مجله باستانشناسی افغانستان

د- ریاست مرکز بین المللی تحقیقات کوشانی:

- منشی علمی

§ انستیتوت تحقیقات کوشانی

- منشی علمی

o دیپارتمنت آثار و اسناد دوره کوشانی

o دیپارتمنت حوزه مدیترانه

o دیپارتمنت ترمیم آثار

* یک عضو علمی

o دیپارتمنت تحقیقات ساحوی

· مدیریت مجله کوشانی

· مهتمم مجله کوشانی

آمریت موزیم اتنوگرافی علمی- تحقیقی شامل آمر موزیم، پرسونل اداری، عکاس، رهنماها و یک عضو علمی.

هـ ریاست مرکز بین المللی تحقیقات پشتو:

- منشی علمی

§ انستیتوت تحقیقات پشتو

* دوعضو علمی

§ انستیتوت تحقیقاتی خوشحال خان(د خوشحال څېړنې انستیتوت)

* دو عضو علمی

§ انستیتوت قبایل پشتون

* دو عضو علمی

o دیپارتمنت تألیف وترجمه

* یک عضو علمی

· مدیریت مجله پشتو

· مهتمم مجله پشتو

و- ریاست مرکزمطالعات منطقه یی:

- منشی علمی

- کارشناس

- کارشناس

- کارشناس

- یک عضو علمی

§ انستیتوت مطالعات هند و پاکستان

o دیپارتمنت هند

o دیپارتمنت پاکستان

§ انستیتوت ایران وترکیه

o دیپارتمنت ایران

o دیپارتمنت ترکیه

§ انستیتوت کشورهای عربی

o دیپارتمنت عربستان سعودی

§ انستیتوت آسیای میانه

o دیپارتمنت تاجکستان

o دیپارتمنت ترکمنستان

o دیپارتمنت قزاقستان

§ انستیتوت روسیه وقفقاز

o دیپارتمنت روسیه

o دیپارتمنت قفقاز

o دیپارتمنت چین

§ آمریت بنیاد فکری محمود طرزی

* یک عضو علمی

§ انستیتوت مطالعات بین الملل

· مدیریت مجله سیمه ییزو مطالعات

· مهتمم مجله سیمه ییزو مطالعات

II. معاونیت بخش علوم طبیعی- تخنیکی:

- منشی علمی

· مدیریت مجله طبیعت

· مهتمم مجله طبیعت

الف- ریاست مرکز کیمیا، بیولوژی و زراعت:

- منشی علمی

§ انستیتوت کیمیا

- منشی علمی

o دیپارتمنت کیمیای عضوی

o دیپارتمنت کیمیای غیرعضوی

o دیپارتمنت کیمیای فزیکی کلوئیدی

o دیپارتمنت بیوشیمی

§ انستیتوت بیولوژی

- منشی علمی

o دیپارتمنت نبات شناسی

o دیپارتمنت جنتیک

§ انستیتوت زراعت

- منشی علمی

o دیپارتمنت اگرونومی

o دیپارتمنت خاک شناسی

o دیپارتمنت اصلاح نباتات

o دیپارتمنت سبزیجات و میوه جات

o دیپارتمنت ماشین آلات زراعتی

ب‌- ریاست مرکزعلوم زمین:

- منشی علمی

§ انستیتوت جیولوجی

- منشی علمی

§ انستیتوت هایدرومیتئورولوژی

- منشی علمی

o دیپارتمنت جغرافیه طبیعی

* یک عضو علمی

§ انستیتوت جیوفزیک

o دیپارتمنت مواد معدنی

o دیپارتمنت نفت وگاز

ج- ریاست مرکز ریاضی، فزیک و تخنیک:

- منشی علمی

§ انستیتوت ریاضی و فزیک

- منشی علمی

o دیپارتمنت ریاضی

o دیپارتمنت فزیک

§ انستیتوت انرژی

- منشی علمی

o دیپارتمنت ستیشن های برقی

o دیپارتمنت شبکه های برقی

§ انستیتوت ساختمانی

o دیپارتمنت ساختمان های معدنی و صنعتی

§ انستیتوت تخنیک و تکنولوژی

- منشی علمی

o دیپارتمنت تکنولوژی فلزات

o دیپارتمنت ماشینری و ترانسپورت

§ انستیتوت تکنولوژی معلوماتی

- منشی علمی

o ديپارتمنت تكنالوژی معلوماتی

* یک عضو علمی

o دیپارتمنت رادیو و مخابرات

* یک عضو علمی

o دیپارتمنت شبکه های انترنت

* دو عضو علمی

د- ریاست مرکزعلوم طب:

- منشی علمی

§ انستیتوت طب معالجوی

- منشی علمی

o دیپارتمنت جراحی عمومی

o دیپارتمنت داخله

§ انستيتوت فارمسی

- منشی علمی

§ آمریت کلنیک تشخیصیه و تحقیقاتی طب

- معاون علمی

- سونولوجست

§ سکرتریت کمیسیون ملی ساینس و تکنولوژی

· مدیریت اخبار ساینس و تکنولوژی

III. معاونیت بخش علوم اسلامی:

- منشی علمی

· مدیریت مجله تبیان

· مهتمم مجله تبیان

الف- ریاست مرکز تفسیر و حدیث:

- منشی علمی

* یک عضو علمی

§ انستیتوت تفسیر

- منشی علمی

o دیپارتمنت تفسیر

* یک عضو علمی

§ انستیتوت حدیث

- منشی علمی

o دیپارتمنت حدیث

* یک عضو علمی

ب‌- ریاست مرکز فقه و قانون:

- منشی علمی

§ انستیتوت فقه

- منشی علمی

o دیپارتمنت فقه

o دیپارتمنت اصول فقه

§ انستیتوت قانون

- منشی علمی

o دیپارتمنت قانون

ج‌- ریاست مرکزعقیده و ثقافت:

- منشی علمی

§ انستیتوت عقیده

- منشی علمی

o دیپارتمنت عقیده

* دو عضو علمی

o دیپارتمنت تصوف

* یک عضو علمی

§ انستیتوت ثقافت

- منشی علمی

* دو عضو علمی

o ديپارتمنت زن و خانواده

ریاست مرکز دایرة المعارف:

- منشی علمی

§ انستیتوت دایرة المعارف

* هفت عضو علمی

ریاست مرکز تحقیقات ریاضی فلسفی جهان:

- معاون علمی

- منشی علمی

- کارشناس علمی امور اقتصاد

- کارشناس علمی علوم دینی فلسفی

- کارشناس علمی علوم ریاضیات

- کارشناس علمی حقوق بین الدول

ریاست­های مرکزی

§ ریاست اطلاعات و ارتباط عامه

- مدیریت عمومی وب سایت

§ ریاست روابط فرهنگی و ارتباط خارجه

§ ریاست پلان و پالیسی

§ ریاست دفتر

بخش اداری

معاونیت مالی و اداری

Ø ریاست اداری

Ø ریاست مالی و حسابی

Ø آمریت منابع بشری

Ø آمریت واحد جندر

تمام این ریاست­ها، آمریت­ها و مدیریت­های عمومی به مدیریت­ها و شعبات مختلف تقسیم شده اند که به اساس لایحه وظایف از طریق پروسه ریفورم اصلاحات اداری توظیف شده اند.

کتابخانه مرکزی اکادمی علوم: از ادغام کتابخانه­های انجمن­ها و مؤسساتی که اکادمی علوم از آن ایجاد گردیده، تشکل یافته و شامل سه بخش است:

1. بخش توزیع، حاوی 18081عنوان کتاب در 24045 جلد به زبان­های ملی و یونسکو.

2. بخش ریفرنس، حاوی 8743عنوان کتاب در 10414 جلد و375 نسخه خطی.

3. بخش مجلات و جراید که کلکسیونهای 594 عنوان جریده و روزنامه و 1202عنوان مجله در این بخش، در دسترس استفاده کننده گان قرار دارد.

کتابخانه مرکز دایرة المعارف: حاوی 1097 جلد کتاب از رشته­های مختلف علوم.

کتابخانه مرکز مطالعات منطقوی شامل 1089 جلد کتاب از رشته­های مختلف علوم.

کتاب­ها و کتابخانه­های اهداء شده در سال 1393ش.:

Ø 5740 جلد کتاب از طرف وزارت امورخارجه افغانستان؛

Ø 142 عنوان کتاب از طرف وزارت امور زنان؛

Ø کتابخانه شاد روان پوهاند محمد اکبر پوپل شامل 684جلد کتاب به زبان­های ملی و انگلیس بیشتر مربوط به بخش زراعت که از طرف فامیل وی به کتابخانه اکادمی علوم اهداء شده است.

Ø دانشمند شهیر کشور حبیب الله رفیع کتابخانه شخصی خویش را که شامل صدها جلد کتاب و کلکسیون­های جراید و مجلات میباشد به اکادمی علوم اهداء نموده است که جهت استفاده در دسترس تمام علاقمندان در دو بخش قرار داده شده است:

- کتابخانه رفیع

- نندارتون ژورنالیزم رفیع

نشرات اکادمی علوم، در حال حاضر 13 نشریۀ موقوت، شامل 10 مجله، دو جریده و یک اخبار ساینس و تکنولوژی را به زبان­های پشتو، دری و زبان­های یونسکو از طریق ریاست اطلاعات و ارتباط عامه این اداره به نشر میرسد. برعلاوه با در نظرداشت امکانات مالی، سالانه ده­ها کتاب مستقل دانشمندان نیز از همین طریق به نشر میرسد.

نشرات موقوت اکادمی علوم، با در نظرداشت وقفه­ها و مراحل نشراتی

شماره

نام نشریه

سال تأسیس به هجری شمسی با ذکر وقفه­های نشراتی و آغاز مجدد

زبان نشراتی

موعد نشر

ناشر

1

مجله کابل

§ 1310 -1371

ابتدا دری،

اکنون پشتو

ماهانه

مرکز زبان­ها و ادبیات،انستیتوت زبان پشتو

§ 1376یک شماره(1-3)

§ اخیر سال1380

2

مجله آریانا

§ 1321- 1371

پشتو و دری

سه ماهه

مرکز علوم اجتماعی

§ 1375 یک شماره

§ 1378 یک شماره

§ 1380 یک شماره

§ 1381

3

مجله افغانستان

§ 1325ش.(1946م.)- 1371

انگلیسی

سه ماهه

مرکز علوم اجتماعی

§ 1382ش.(2003م.)

4

مجله تحقیقات کوشانی

§ 1357- بعد از توقف کوتاه در سالهای60 تا 1370نشرات داشت.

دری، پشتو و انگلیسی

سه ماهه

مرکز تحقیقات بین المللی کوشانی

§ 1381

5

مجله باستانشناسی افغانستان

§ 1358- زمستان1366

دری و پشتو و انگلیسی

سه ماهه

مرکز باستانشناسی

§ 1368- صرف شماره­های 15 و 16

§ 1384

6

مجله پشتو

§ 1311-1316

زبان­های یونسکو

سه ماهه

مرکز تحقیقات بین المللی پشتو

§ 1356- 1370

§ 1381

7

مجله خراسان

§ 1359 الی شماره42

دری

سه ماهه بعداً دو ماهه

مرکز زبان­ها و ادبیات،انستیتوت زبان دری

§ 1370-الی شماره­های 43 44 و 45به شکل سه ماهه

§ 1381

8

مجله طبیعت

§ 1368 صرف یک شماره

دری و پشتو

سه ماهه

معاونیت بخش علوم طبیعی

§ 1374 صرف یک شماره

§ 1381

9

مجله تبیان

§ 1379 دوره اول

§ 1382دوره دوم دو شماره

§ 1383 دوره سوم

دری و پشتو

سه ماهه

معاونیت بخش علوم اسلامی

10

مجله سیمه ییزو مطالعات

§ 1385

دری و پشتو

سه ماهه

مرکز مطالعات منطقوی

11

جریده زیری

§ 1316-1320

پشتو

هفته نامه

فعلاً 15 روزه

مرکز زبان­ها و ادبیات، انستیتوت زبان و ادبیات پشتو

§ 1331-1366

§ 1381

12

جریده تفکر

§ 1386

دری و پشتو

ماهانه

ریاست اطلاعات و ارتباط عامه

13

اخبار ساینس و تکنولوژی

§ 1386

پشتو، دری و زبان­های یونسکو

شش ماهه

معاونیت بخش علوم طبیعی- تخنیکی

اسناد تقنینی اکادمی علوم

قانون اکادمی علوم افغانستان: اکادمی علوم یک قانون دارد که:

بار نخست در سال 1360 ش. در جریده رسمی شماره 502 نشر و شامل چهار فصل و 34 ماده بود.

مرتبه دوم قانون اکادمی علوم که در جریده رسمی شماره 949 مؤرخ 3 سرطان سال 1387ش. نشر گردیده، شامل چهار فصل و 39 ماده است، این قانون یک ضمیمه نیز دارد.

اکادمی علوم پنج مقرره و چندین لایحه دارد که در روشنی قانون و مقرره­های اکادمی علوم ساخته شده است.

مقرره­های اکادمی علوم:

1. مقررۀ کادر علمی اکادمی علوم افغانستان.

2 . مقررۀ معادلت رتب علمی اکادمی علوم افغانستان با مؤسسات تحصیلات عالی افغانستان.

3. مقررۀ تحقیقات علمی، در مؤسسات علمی ـ تحقیقی افغانستان.

4. مقررۀ انتخابات اکادمی علوم افغانستان.

5. مقرره وظایف رئیس، معاونین و منشی علمی اکادمی علوم افغانستان.

6. مقررۀ حق الزحمۀ فعالیتهای عـلمی ـ تحقیقی و نشـــراتــــی اکادمی علوم و مؤسسات تحصیلات عالی، در این مقرره موضوعات مربوط به فعالیت های علمی- تحقیقی و نشراتی آمده و مقدار حق الزحمه تألیف، تدوین، ترجمه، تقریظ، اهتمام و ... تعیین شده است. قابل ذکر است که قبلاً اکادمی علوم و وزارت تحصیلات عالی در این رابطه مقررات جداگانه داشتند، ولی این مقرره نظر به ضرورت زمان در سال 1381ش. به اساس فرمان رئیس جمهور جهت غور مجدد به وزارت عدلیه فرستاده شد. کمیسیونی تحت نظر وزارت مذکور توظیف که بعد از تعدیلات لازم، طی مراحل قانونی و اخذ منظوری در 18 برج عقرب سال 1382ش. توشیح و مقرره مذکور به نام « مقرره حق الزحمه فعالیت­های علمی- تحقیقی و فعالیت­های نشراتی مؤسسات علمی- تحقیقی» مسما گردید.

لوایح اکادمی علوم

1. لایحه جذب اعضای جدید علمی، اکادمی علوم افغانستان.

2. لایحه ترفیعات علمی، اعضای علمی اکادمی علوم.

3. لایحه وظایف کارمندان علمی.

4. لایحه فعالیت استادان رهنما.

5. لایحه نشراتی.

6. لایحه کتابخانه.

7. لوایح کمیسیون­های انسجام.

در قانون، مقررات و لوایح ذکر شده صلاحیت­ها، مسؤولیت­ها و وظایف رئیس، معاونین، منشی علمی، رؤسای مراکز، آمرین انستیتوت­ها، آمرین دیپارتمنت­ها و اعضای علمی، تشریح، توضیح و تنظیم گردیده است.


طبق قانون اکادمی علوم افغانستان، رتب کارمندان علمی با در نظرداشت درجۀ تحصیل و سویه علمی ذیلاً تنظیم گردیده است:

معاون محقق - څيړنيار JUNIOR ASSISTANT PROFESSOR

محقق - څیړندوی ASSISTANT PROFESSOR

معاون سرمحقق - څيړنوال ASSOCIATE PROFESSOR

سرمحقق - څیړنپوه PROFESSOR

برعلاوه در قانون اکادمی علوم رتب عالی علمی «کاندید اکادمیسین و اکادمیسین» نیز تسجیل است که برای بار اول طی مراسم خاص در ششم ماه قوس سال 1365ش. (1986م.) به اشخاص منتخب از نهادهای مختلف و رشته­های مختلف علوم، از سوی رئیس جمهور تفویض و شامل نه نفر اکادمیسین و 32 نفر کاندیدای اکادمیسین بود.

. I اکادمیسین­ها

1. سلیمان لایق، رئیس اکادمی علوم، رشته ادبیات.

2. پوهاند عبدالشکور رشاد، عضو اکادمی علوم، رشته ادبیات .

3. پوهاند دکتور عبدالاحمد جاوید، آمر دیپارتمنت زبان و ادبیات دری اکادمی علوم، رشته ادبیات.

4. عبدالواحد سرابی، رشته اقتصاد.

5. عبدالله شارق، رشته جیولوژی.

6. غلام دستگیر پنجشیری، رشته ادبیات.

7. پوهاند دکتور غلام فاروق اعتمادی، رشته تاریخ.

8. فقیر محمد یعقوبی، رشته فزیک هستوی.

9. دوکتور محمد موسی وردک، رشته طب (اورتوپیدی) .

. II کاندیدای اکادمیسین­ها

1. پوهاند دکتور احمد شاه جلال، استاد پوهنتون کابل.

2. پوهندوی دکتور اسدالله حبیب، استاد پوهنتون کابل.

3. پوهاند دکتور بلبل شاه جلال، رئیس مرکز کیمیا، بیولوژی و زراعت اکادمی علوم.

4. دکتور حیدر مسعود.

5. دکتور سامیه عبادی روشنگر، عضو اکادمی علوم.

6. عبدالرحمن پهوال، عضو اکادمی علوم.

7. عبدالرحیم خوشدل، استاد پوهنتون کابل.

8. عبدالرشید رؤف، رئیس زراعت و انکشاف، کمیته دولتی پلان.

9. عبدالسمیع غفاری، آمر انستیتوت پرابلم­های آب در اکادمی علوم.

10. پوهنوال عبدالصمد سلیم، رئیس پوهنځی زمینشناسی پوهنتون کابل.

11. عبدالغفور باهر، وزیر مشاور.

12. دکتور علوم سرمحقق عبدالکبیر رنجبر، عضو اکادمی علوم.

13. عبدالمجید نباتی، معین وزارت تحصیلات عالی.

14. دوکتورعلی احمد، استاد انستیتوت دولتی طب.

15. پوهاند شاه علی اکبر شهرستانی، رئیس پوهنځی زبان و ادبیات پوهنتون کابل.

16. غلام ابوبکر، معین مالداری وزارت زراعت و اصلاحات ارضی.

17. پوهنوال دکتور غلام محمد بهرام، رئیس مرکز تحقیقات زراعتی وزارت زراعت

18. پوهاند فقیر محمد زمری، استاد پوهنتون کابل.

19. گل احمد خالدی، معاون انستیتوت تحقیقات زراعتی وزارت زراعت.

20. محمد ابراهیم عطایی، عضو اکادمی علوم.

21. محمد اعظم سیستانی، رئیس مرکز علوم اجتماعی اکادمی علوم.

22. محمد اکرم عثمان، آمر انستیتوت تاریخ و اتنوگرافی اکادمی علوم.

23. محمد انور نومیالی، عضو اکادمی علوم.

24. محمد امین امام، استاد پوهنتون کابل.

25. محمد حسین هلالی، رئیس انستیتوت پولیتخنیک کابل.

26. پوهاند محمد رحیم الهام، رئیس مرکز زبان­ها و ادبیات اکادمی علوم.

27. سرمحقق محمد صدیق روهی، عضو اکادمی علوم.

28. محمد ظاهر افق، معاون اکادمی علوم.

29. دکتور محمد یعقوب واحدی، عضو اکادمی علوم.

30. دکتور محمود حبیبی، معاون اتحادیه ژورنالیستان و عضو اکادمی علوم.

31. دوکتور مهر محمد اعجازی، رئیس انستیتوت طب کابل.

32. پوهاند میر حسین شاه، استاد پوهنتون کابل.

v پوهنمل گلداد رئیس اکادمی علوم (سال 1367ش.)، برای وی پیشنهاد خاص رتبۀ اکادمیسینی در جلسه 10/6/ 1367 اکادمیسین­ها ارائه و بعد از تأیید و منظوری رئیس جمهور برایش تفویض شد.

v عبدالاحد عشرتی رئیس اکادمی علوم (سال 1372ش.)، به پیشنهاد اکادمی علوم و منظوری رئیس جمهور رتبه اکادمیسینی برایش تفویض شد.

v استاد برهان الدین ربانی، اکادمیسین افتخاری.

v آیت الله العظمی شیخ محمد آصف محسنی، اکادمیسین افتخاری.

به اساس قانون اکادمی علوم، تعداد و ترکیب اکادمیسین­ها و کاندیدای اکادمیسین­ها به تصویب شورای علمی و منظوری شورای وزیران تحقق پیدا مینماید.

برای انتخاب شدن به رتبۀ اکادمیسین حداقل 50 اثر نشر شده تخصصی که از جمله 10 اثر آن ابتکاری و ابداعی باشد و برای کاندیدای اکادمیسین­ها حداقل 40 اثر نشر شدۀ تخصصی که از جمله پنج اثر آن ابتکاری و ابداعی باشد، ضرورت است. تأیید و ارزیابی آثار علمی اکادمیسین­ها و کاندیدای اکادمیسین­ها از طرف کمیسیون باصلاحیت علمی، به پیشنهاد شورای علمی صورت میگیرد. اکادمیسین­ها و کاندیدای اکادمیسین­ها پس از اکمال شرایط و تأیید کمیسیون ارزیابی توسط مجمع عمومی اکادمی علوم از طریق رأی سری و مستقیم به اکثریت آراء انتخاب و بعد از منظوری رئیس جمهور، مطابق رشته تخصصی خود در یکی از مراکز علمی فعالیت مینماید.

در صورت موجودیت کرسی خالی، مجمع عمومی اکادمی علوم بعد از هر سه سال جلسه تدویر میکند.

اکادمیسین و کاندیدای اکادمیسین بعد از سن 75 ساله گی به تقاعد سوق میگردند. در صورت توانمندی و تقاضا، بنا به پیشنهاد شورای علمی و منظوری رئیس جمهمور میتوانند تا پایان زنده­گی به فعالیت­های علمی- تحقیقی خویش ادامه دهند.

حقوق و امتیازات مادی اعضای کادر علمی و اکادمیسین­ها در حالات ذیل قطع میگردد:

- عدم مؤفقیت در کارهای تحقیقی به تشخیص شورای علمی و منظوری رئیس جمهور.

- انجام فعالیت­های مغایر احکام این قانون به تشخیص شورای علمی و منظوری رئیس جمهور.

- محکومیت به جرم خیانت ملی از طرف محکمۀ ذیصلاح.

داکتر مریم زبردست

از کتابخانۀ:

داکتر مریم زبردست

نویسنده:

سرمحقق ثریا پوپل











| حفظ اطلاعات شخصی| | ما کی استیم؟ | | آرایشگر وبسایت | | شرایط استفاده | | تماس با ما |
Privacy Policy About us WebMaster Terms of Use Contact us