څوچه پاتي یو افغان وي - تل بدا افغانستان وي   |    تا زنده یک افغان است - جاوید افغانستان است
خبرنامه
NEWSLETTER
ابزار
UTILITIES
ورود به کارگاه
MEMBERS LOGIN
تماس با ما
CONTACT US

نامگذاری کوچه ها، گذر ها و بازار های شهر کابل




تیمورشاه درانی به کابل علاقه ی زیاد داشت و به توسعه شهر پرداخت. ساختمان خدمات اجتماعی و فرهنگی چون، مساجد، حمام ها، سرای ها، لشکرخانه، بازار ها و سرای ها بنا کرد. شهر کابل به چندین واحد و گذر تقسیم گردید که تا حال به همان نام ها شناخته می شوند.
محلات، گذر ها و کوچه ها بنام های سرداران، دبیران و یا به نام قاضی و یا به اسم قوم و یا به نام کسبه کاران یاد می گردد، مانند کوچه سردار جان خان، محله علی رضا خان، کوچه دیوان بیگی، گذر اچکزایی ها، مرادخانی، گذر شمع ربز ها، مرده شوی ها و غیره.
همچنان بازار ها هم به نام اصناف یاد میگردید؛ بازار مسگر ها، بازار سراجی، بازار آهنگری و کاه فروشی. چون در عقب بازار، گذر ها و محلات نشیمن شهریان قرار داشت و اهالی همان محل در بازار به کسب و پیشه خود مشغول بودند. گاهی اسم محله و یا اسم بازار به همان گذر و یا محله اطلاق می شد مثل گذر تنور سازی یا کاه فروشی و غیره. شهر کابل قدیم از عهد تیمورشاه تا عصر محمد نادرشاه وسعت چندان نداشت. تنها منحصر بود از بالاحصار در شرق و غرب آن چنداول و شمال از بالاحصار تا ریکاخانه و قلعه محمود خان تا لب دریای و در شمال دریا، مرادخانی و اندرابی و قلعه حیدرخان موقعیت داشت که شهر کابل نامیده می شد. ده افغانان – دهمزنگ – و پوستین دوزها به اصطلاح ده بودند و از شهر بیرون. به این ترتیب محلات و گذر های شهر قدیم کابل را تذکر می دهیم :
۱– بالاحصار کابل: پایتخت، محل زیست شاهان و شهزادگان و دفتر کار شاهی و گارد محافظ و مجلس.
۲– تخته پل شوربازار: جری که تخته پل را با بالاحصار وصل می کرد، به نام تخته پل یاد می شود و محل زیست اهالی بود.
۳– گذر آهنگری: به سمت شرق شهر کهنه متصل به گذر کلالی ها بوده و محله زیست و بازار آهنگر بوده است.
۴– دروازه لاهوری: انتهای شرقی شهر کهنه بوده در سابق کاروان به هند از همین جا حرکت می کرد. محل زیست شهریان می باشد.
۵– گذر ریکاخانه: از مردمان ترک و یا کرد از ساخلوی نادر افشار بوده که در این محل سکونت داشتند.
۶– گذر سراجی: در بین آهنگری و دروازه لاهوری قرار دارد.
۷– بازار مسگری: شرقآ به بازار سراجی و غربآ به پایان چوک ختم می گردد.
۸– گذر کلالی: آن زمان چون چینی به قلت پیدا می شد، مردم ظروف را از گل پخته با مهارت می ساختند. امروزه در استالف ظروف گلی تهیه می شود که به نام ظروف استالفی یاد می کنند.
۹– گذر تنور سازی: در بین گذر آهنگری و گذر شمع ریزها قرار دارد.
۱۰– گذر باغ علی مردان: علی مردان خان از دولتمردان شاهان مغل بود و چهار چته را بنا نمود. او باغ بزرگی داشت که پس از انتقال پایتخت سرداران و شهزادگان برای خویش در آنجا منازل آباد کردند و محله مذکور بنام باغ علیمردان خان مسمیٰ گردید.
۱۱–گذر مراد خانی: سردار مرادخان آن را آباد کرد و محل بود و باش ترک ها و عمله قشون عسکری بود.
۱۲– گذر کرنیل لطیف: در پهلوی خندق بالاحصار در جنوب شوربازار و شرق هندو گذر قرار دارد.
۱۳– گذر خرابات در غرب خندق بالاحصار و شمال آن گذر فرملی ها قرار دارد محل بود و باش هنرمندان و موسیقی نوازان است.
۱۴– هندو گذر: هندو ها در چهار محل زیست می کنند که به نام هندو گذر، شوربازار، دروازه لاهوری و بارانه یاد می گردید.
۱۵– گذر عبدالله خان دیوان بیگی: در بین گذر وزیر و هندو گذر قرار دارد.
۱۶– گذر قاضی فیض الله : در زیر کاسه برج کوه شیردروازه واقع شده است.
۱۷– گذر سردارجهان خان: به طرف شرق چوب فروشی موقعیت دارد.
۱۸– گذر عاشقان و عارفان: در دامنه کوه خواجه صفا موقعیت دارد.
۱۹– گذر چقرک: در جنوب سه دکان عاشقان و عارفان قرار دارد.
۲۰– گذر علی رضا خان: در جنوب شوربازار و شرق چوب فروشی موقعیت دارد.
۲۱– گذر باغبان کوچه: این گذر در پهلوی چهار باغ قدیم بود که مقبره تیمورشاه، فابریکه نجاری معارف،قبر مولوی صاحب، وزارت صحیه، لیسه حبیبیه( بعدآ لیسه عایشه درانی) و بازار مندوی در آن قرار داشتند. فعلآ نام و نشانی از باغ در آن جا باقی نمانده. غالبآ گمان می رود که در آن جا اکثر خانواده های باغبان ها سکونت داشتند که به باغبان کوچه موسوم گردیده است.
۲۲– گذر وزیر: دربین کوچه دیوان بیگی، هندو گذر و گذر حضرت واقع و به گذر وزیر معروف می باشد.
۲۳– گذر اچکزایی ها: این محله هنوز در کابل شهرت خود را از دست نداده و در عصر تیمورشاه درانی محل رهایش عشیره اچکزایی ها بود و تاکنون هم بعضی از بازماندگان این خانواده ها در آن محل سکونت دارند.
۲۴– گذر بابای خودی: این گذر در جانب غرب سنگ تراشی و جاده نادرپشتون و از جنوب به باغ نواب و از طرف شمال به گذر چوب فروشی محاط بوده و زیارتی به نام این مرد روحانی موجود است که مرجع و زیارتگاه خاص و عام است.
۲۵ گذر کدگر : این گذر کاردگر ها در مرور زمان به گذر کدگر مرسوم گردیده در عقب بازار پایین چوک واقع بود. کاردگر های ماهر در این گذر سکونت داشتند که در آن اوقات سیلاوه، شمشیر، پیش قبض، تلوار و قمه می ساختند و برای فروش عرضه می کردند.
۲۶– گذر صندوق سازی: این کوچه در وسط گذر های علی رضا خان، بارانه، شمع ریزها و شور بازار واقع و در سابق صندوق سازان در همین گذر مسکون و به ساختن صندوق می پرداختند و رفته رفته با مرور ایام محله مذکور به نام صندوق سازی شهرت یافت.
۲۷– گذر سنگ تراشی: در قسمت غربی شوربازار واقع است که به نام بازار سنگ تراشی و گذری که در آن حصه واقع است بنام کوچه سنگ تراشی مرسوم است. سابقآ سنگ تراش های ماهر کابل در همین محل بازار و دکان داشتند و انواع سنگ های نفیس را از سنگ های مرمر، رخام و امثال آن بدسترس مردم می گذاشتند.
۲۸– گذر اندرابی: به طرف شمال دریای کابل و در شرق قلعه حیدر خان می باشد.
۲۹– چنداول: این محله بسیار وسیع است. شرقآ باغ قاضی، جنوبآ به کوه شیردروازه، غربآ به گندنا که امروز به نام شفاخانه ابن سینا یاد می شود . در چنداول ۱۳ گذر و کوچه موقعیت دارد
۳۰– گذر شمع ریز ها: اهالی کابل پیش از تولید شمع از چراغ تیلی استفاده می کردند. ولی پس از اینکه صنعت شمع ریزی رواج یافت مردم از آن بیشتر استفاده می کردند و این منطقه به نام شمع ریز ها مسمیٰ گردید.
تا جایی از اسامی محله ها و گذر های کابل تذکر داده شد، از متباقی محله ها، گذر ها و کوچه های قدیم کابل ذیلآ نام برده می شود:
تخته پل، درخت شنگ، شترخانه، خیابان، توپچی خانه، کاه فروشی، پایان چوک، کوچه ندافی، سرحوض ریکا خانه، ذغال فروشی، کوچه مندوی، کوچه حیدر خان، قلعه محمود خان، گذرحضرت، کوچه مرده شوی ها، گذر فرملی ها، شانه سازی، باروت خانه، قصاب کوچه، کشمش فروشی، گلاب کوچه، خوابگاه، پرآنچه ها، صابون سازی، بوریا فروشی، کاه فروشی و....
حبیب عثمان

از کتابخانۀ:

حبیب عثمان

نویسنده:

حبیب عثمان











| حفظ اطلاعات شخصی| | ما کی استیم؟ | | آرایشگر وبسایت | | شرایط استفاده | | تماس با ما |
Privacy Policy About us WebMaster Terms of Use Contact us