څوچه پاتي یو افغان وي - تل بدا افغانستان وي   |    تا زنده یک افغان است - جاوید افغانستان است
خبرنامه
NEWSLETTER
ابزار
UTILITIES
ورود به کارگاه
MEMBERS LOGIN
تماس با ما
CONTACT US

سن حضرت عایشه رض


معمولاً در ثبت تاریخ، به جهت سیطره حکام بر مورخان یا خود فروخته بودن برخی از آنان، علیه مخالفان حکومت اجحاف های صورت گرفته است و در مقابل از حکام و دوستان و همفکران آنها تعریفات و تمجیدهای در حد افراط شده است که با روبرو شدن با برخی تناقضات در روایتهای تاریخی که راهی برای توجیه آنها نیست به این حقیقت میتوان پیبرد.

یکی از این موارد، سن حضرت عایشه (رض) به هنگام ازدواج با پیامبر (ص) است که برخی از نقلیات تاریخی، اصرار بر کم نشان دادن سن حضرت عایشه (رض) به هنگام ازدواج با پیامبر(ص) دارند در حالی که با برخی از روایاتی که در خود این کتاب ها آمده و میتوان از آنها سن عایشه را حدس زد سازگاری ندارد علاوه بر این روایات و گزارش های فراوانی که در کتب مختلف آمده اجماع بر خلاف نقلیات مذکور دارد.
متاسفانه این موضوع باعث بعضی از سوء استفاده کننده گان پیامبر (ص) را فردی شهوتران معرفی کنند، در این مجال سعی کرده ایم با مراجعه به متون تاریخی این مساله را بررسی کنیم.


این مساله قبلاً توسط شیخ جعفر مرتضی العاملی در رسالۀ مجزا به نام «کتاب حدیث الافک» و همچنین در کتاب «الصحیح من سیره النبی الاعظم» بررسی شده و ایشان به این نتیجه رسیده است که حضرت عایشه (رض) در وقت ازدواج حدود هیجده سال سن داشته است و جناب آقای نیکنام عربشاهی هم در «تاریخ صحیح اسلام» (1)، به این موضوع پرداخته انده؛ جدیداً نیز تاریخدان مشهور عربستان سعودی، «استاد سهیله زین العابدین حماد» اعلان کرد که: «بنابر محاسبات تاریخی سن حضرت عایشه (رض) بنت ابی بکر، ۱۰ سال کوچکتر از خواهرش اسماء بوده لذا بنابر قول ترجیحی، او در سن ۱۹ سالگی با حضرت محمد(ص) ازدواج کرده است».(2)

شکی نیست که برای یافتن سن حضرت عایشه (رض) به هنگام ازدواج، نخست باید سال ازدواج مشخص شود تا سن عایشه بدست آید، طبق منابع تاریخی، پيامبر اكرم (ص) پس از خدیجه (رض) با سوده بنت زمعه ازدواج كرده (3) و تا چهار سال همسر ديگرى اختيار نكرده است.(4) که در برخی از روایات، فاصله میان وفات حضرت خدیجه (رض) و ازدواج با حضرت عایشه (رض) سه سال ذکر شده است.(5) و برخی از روایات این تاریخ را تاریخ عقد ایشان دانسته اند و سال ازدواج را دوم هجرت ذکر کرده اند.(6)،(7)
جمع بندی این اقوال این است که بگوئیم حضرت خدیجه (رض) در سال دهم هجری وفات نمود و پیامبر(ص) پس از ایشان با سوده ازدواج کردند و سال قبل از هجرت حضرت عایشه (رض) را به عقد خود در آورده سپس در سال دوم هجرت او را به خانه خود برده اند.
اینک با مراجعه به اسناد تاریخی و با استفاده از روایاتی که می توان از آنها سن حضرت عایشه (رض) را به هنگام ازدواج با رسول الله (ص) حدس زد، پرده از حقیقت آن برمیداریم.
از چند طریق می توان سن حضرت عایشه (رض) را بدست آورد:


محاسبه سن عایشه با استفاده از سال ایمان او

طبق منابع تاریخی حضرت عایشه (رض) در سه سال اول بعثت که هنوز دعوت علنی نشده بود اسلام آورد (8) و وی در آن هنگام صغیره بود.(9)
در نتیجه چون در اسلام آوردن، لازم است فرد حداقل 7، 8 سال داشته باشد، زیرا اهل سنت حضرت علی (ع) را در هنگامی اسلام آوردن، که ده تا سیزده سال ذکر شده، صغیر دانسته اند و یادآور شده اند که حضرت در این هنگام «رجل» نبود لذا اسلام او قبول نیست، حال دربارة حضرت عایشه (رض) هم می بایست طوری سخن گفت که معقول باشد؛ یعنی سنش به اندازه ئی باشد که بتواند اسلام بیآورد، اگرچه کم تر از سن بلوغ باشد. چون بلوغ دختران نه سال است، ایشان در هنگام پذیرش اسلام مثلاً باید هفت ساله بوده باشد، حال اگر حضرت عایشه (رض) در سال سوم از سه ساله اول رسالت رسول (ص) هم ایمان آورده باشد و در آن هنگام هفت ساله بوده باشد به هنگام عقد ازدواج با پیامبر صلی الله علیه و آله، حداقل ۱۷ سال داشته و حداقل در ۱۹ سالگی به خانه ایشان رفته است.
جالب اینکه اگر قول مشهور را در ازدواج حضرت عایشه (رض) بپذیریم که معتقد است وی در هفت سالگی با رسول (ص) ازدواج کرده است وی در سه سال اول بعثت هنوز به دنیا نیآمده بود تا چه برسد به اینکه به پیامبر(ص) ایمان بیآورد؟! و این خود دلیلی بر بطلان آن نظریه میباشد.


محاسبه سن حضرت عایشه (رض) از طریق محاسبه سن خواهر او اسماء

یکی از مسائلی که سن دقیق حضرت عایشه را در هنگام ازدواج با رسول خدا به اثبات میرساند، مقایسه سن او با سن خواهرش اسماء بنت أبی بکر است.
روایات تاریخی حکایت از این دارد که أسماء دختر ابی بکر و همسر زبیر بن عوام (10)، ۲۷ سال قبل از هجرت متولد شده (11) و ۱۰ سال از حضرت عایشه بزرگتر بوده (12) و در سن ۱۰۰ سالگی (13) بسال ۷۳ هجری (14) در مکه (15) از دنیا رفته است.
در نتیجه حضرت عایشه ۱۷ سال قبل از هجرت متولد شده پس به هنگام عقد ازدواج با رسول الله حدود ۱۷ سال و در ۱۹ سالگی به خانه ایشان رفته است.


تخمین سن حضرت عایشه از طریق نامزدی که قبل از ازدواج با پیامبر صلی الله علیه و آله داشته است

در نتیجه طبق آنچه از این روایت بر می آید عایشه هشت سال قبل از نامزدی با پیامبر صلی الله علیه و آله، آماده ازدواج بوده است. که اگر عایشه در آن زمان حداقل 9 سال سن داشته باشد به هنگام عقد ازدواج با رسول الله صلی الله علیه و آله حداقل17 سال سن داشته و حداقل در 19 سالگی به خانه ایشان رفته است.

محاسبه سن عایشه در هنگام ازدواج، از طریق سن او در سال وفاتش

مورخان سال وفات عایشه را ۵۷ یا ۵۸ هجری (18) و سن وی را در آن زمان هفتاد سال(19) ذکر کرده اند. پس در سال اوّل یا دوم بعثت متولد شده و سن او به هنگام عقد ازدواج با پیامبر حدود ۱۲، ۱۳ سال بوده و در حدود ۱۴، ۱۵سالگی به خانه ایشان رفته است.
از آنجا که مردم در بیان اعداد، معمولاً از ذکر خورده ئی آن صرف نظر میکنند و مثلاً بجای ۷۴ به ذکر ۷۰ اکتفا میکنند هیچ بعید نیست که در مورد این نقل تاریخی هم چنین اتفاقی افتاده باشد که اگر چنین باشد طبق این قول هم مثل قولهای دیگر سن حضرت عایشه به هنگام عقد در حدود ۱۷ سال بوده است. و با دیگر اقوال اختلافی نخواهد داشت.


محاسبه سن حضرت عایشه از طریق محاسبه سن حضرت فاطمه

ابن کثیر در کتاب سیره اش از پیامبر در مورد حضرت عایشه نقل میکند که پیامبر(ص) فرموده: فاطمه سرور تمام بانوان جهان است و در مورد حضرت عایشه فضیلتی را برشمرد که بر دیگر زنان برتری دارد و دیگران آن را ندارند.(20) حال اگر فاطمه(رض) سرور زنان است چگونه عایشه فضیلتی دارد که برای ایشان نیست!
جالب است طحاوی که این دوحدیث را نقل کرده در مقام توجیه این دو روایت می گوید: وقتی رسول الله (ص) این روایت را برای حضرت عایشه گفته حضرت فاطمه(رض) هنوز به سن تکلیف نرسیده بوده اند و حدیث فضیلت حضرت فاطمه(رض) مربوط به بعد از مکلف شدن ایشان بوده است.(21)
وی قبل از مطرح کردن این بحث چند صفحه قبل، سن حضرت فاطمه(رض) را هنگام وفات ۲۵ سال دانسته است.(22)
به این ترتیب حضرت زهرا(رض) باید یک یا دو سال پیش از بعثت به دنیا آمده باشند و حضرت عایشه چند سال بزرگتر بوده، بر این اساس حضرت عایشه به هنگام عقد ازدواج با پیامبر(ص) در حدود ۱۷ سال داشته و در حدود ۱۹ ساله گی به خانه ایشان رفته است.


دلایل دیگری که میتوان از آنها سن حضرت عایشه را به هنگام ازدواج، تخمین زد

طبری آورده است که: «ابوبکر دارای چهار فرزند بود که همه آنها در دوره جاهلیت به دنیا آمده بودند».(23) طبق این روایت هم همان نتایج قبلی در مورد سن حضرت عایشه بدست میآید.
روایت های فقهی عایشه که مورد استناد اهل سنت است بسیار زیادند و لازمه اعتماد به آنها این است که عایشه از حالت کودکی خارج شده باشد تا بتوان به گفته وی اعتماد کرد و بیش از ۲۵۰۰۰ حدیثی را که از پیامبر شنیده، آنهم فقط احادیث فقهی؟!! را پذیرفت.

منابع:

(1) جلد 1، صفحه 182 تا 197


(2) خبرگزاری العربیه، 18 سپتامپر 2008

(3) و تزوج رسول الله صلی الله علیه و سلم بعد خدیجه، ‌سوده بنت زمعه بن قیس، من بنی عامر بن لؤی، قبل الهجره باشهر... فکانت اول امراه وطئها بالمدینه؛ رسول خدا بعد از خدیجه چند ماه قبل از هجرت با سوده بنت زمعه، ازدواج کرد و او نخستین همسری بود که رسول خدا در مدینه با او همبستر شد.

(البلاذری، أحمد بن یحیی بن جابر (م279هـ)، أنساب الأشراف، ج 1 ، ص 181.)


(4) قد انفردت سودة بصحبة رسول اللّه صلَّى اللّه عليه و سلَّم أربع سنين لاتشاركها فيه امرأة و لا سَريّة، ثمّ بنى بعائشة بعد

(ذهبى، تاريخ الإسلام و وفيات المشاهير و الأعلام، ج 3، ص 288، حوادث سال 23 هجرى قمرى، باب ذكر من توفي في خلافة عمر، شرح حال سودة بنت زمعة.)


(5) عن عائشه رضی الله عنها «قالت ما عزت علی امراه ما عزت علی خدیجه من کثره ذکر رسول الله ایاها قالت و تزوجنی بعدها بثلاث سنین؛ از عائشه نقل شده است که به هیچ زنی به اندازه خدیجه حسادت نکردم زیرا رسول خدا زیاد از او یاد می کرد؛ رسول خدا سه سال بعد از خدیجه با من ازدواج کرد.

(البخاري الجعفي، محمد بن إسماعيل ابوعبدالله (متوفاي256هـ)، صحيح البخاري، ج 3، ص 3606، ح3606 ،كتاب فضائل الصحابة، بَاب تَزْوِيجِ النبي خَدِيجَةَ وَفَضْلِهَا رضي الله عنها، تحقيق د. مصطفي ديب البغا، ناشر: دار ابن كثير، اليمامة - بيروت، الطبعة: الثالثة، 1407 – 1987.)


(6) وبنى بها بالمدينة في شوال في السنة الثانية؛ رسول خدا در سال دوم هجري ، عائشه را به خانه خود آورد.

(الأنصاري الشافعي، سراج الدين أبي حفص عمر بن علي بن أحمد المعروف بابن الملقن (متوفاي804 هـ)، غاية السول في خصائص الرسول صلى الله عليه وسلم، ج 1 ، ص 236، تحقيق: عبد الله بحر الدين عبد الله ، ناشر: دار البشائر الإسلامية - بيروت - 1414هـ - 1993م.)


(7) در مقابل این روایات که خودشان هم با همدیگر همخوانی دقیقی ندارند، روایتی است که سال ازدواج را از این هم عقب تر نشان می دهد؛ بلاذری در انساب الاشراف می گوید: رسول الله چند ماه قبل از هجرت با سوده ازدواج کرده است (وتزوج رسولُ الله صلى الله عليه وسلم، بعد خديجة، سودة بنت زَمعة بن قيس، من بني عامر بن لؤي، قبل الهجرة بأشهر... فكانت أول امرأة وطئها بالمدينة؛ رسول خدا بعد از خديجه، چند ماه قبل از هجرت با سوده بنت زمعه، ازدواج كرد و او نخستين همسري بود كه رسول خدا در مدينه با او همبستر شد. (أنساب الأشراف بلاذري، ، ج 1 ، ص 181.) با استفاده از روایاتی که می گویند سوده چهار سال به تنهایی زن پیامبر بوده است می توان به دست آورد که زدواج در سال چهارم هجری بوده است.( وقد انفردت بصحبة النبي صلى الله عليه وسلم أربع سنين لا تشاركها فيه امرأة ولا سرية ثم بنى بعائشة؛ سوده چهار سال تنها همسر رسول خدا بود ، هيچ زني و هيچ كنيزي در آن چهار سال با سوده در اين امر شريك نبود، سپس رسول خدا با عائشه ازدواج كرد.

(الذهبي، شمس الدين محمد بن أحمد بن عثمان، (متوفاي748هـ)، تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، ج 3 ، ص 288 ،تحقيق د. عمر عبد السلام تدمرى، ناشر: دار الكتاب العربي - لبنان/ بيروت، الطبعة: الأولى، 1407هـ -1987م.)


(8) من سبق إسلامه... عائشة وهی صغیرة فکان إسلام هؤلاء فی ثلاث سنین و رسول الله صلی الله علیه و آله یدعو فی خفیة قبل أن یدخل دار أرقم بن أبی الأرقم؛ از کسانی که در اسلام آوردن بر دیگران سبقت گرفتند: ... عائشه که در آن زمان خردسال بود . این افراد در سه سال اول بعثت که رسول خدا مخفیانه مردم را به ایمان دعوت می‌کرد، اسلام آوردند، قبل از آن که رسول خدا وارد خانه أرقم بن أبی الأرقم بشوند. (المقدسی، مطهر بن طاهر -متوفای507 هـ- البدء والتاریخ، ج 4 ، ص 146، ناشر: مکتبة الثقافة الدینیة – بورسعید.)


(9) عائشة أسلمت صغیرة بعد ثمانیة عشر إنسانا ممن أسلم؛ عایشه در کودکی و بعد از هیجده نفر ایمان آورد.

(النووی، ابوزکریا یحیی بن شرف بن مری (متوفای676 هـ)، تهذیب الأسماء واللغات، ج 2 ، ص 615، تحقیق: مکتب البحوث والدراسات، دار النشر: دار الفکر - بیروت، الطبعة: الأولى، 1996م؛ تاریخ ابوبکر بن ابی خیثمه به نقل از ابی اسحاق طبق نقل تهذیب الاسماء و اللغات؛ البدء والتاریخ مقدسی، ج 4، ص 146؛ عبد الملک بن هشام بن أیوب ابومحمد -متوفای213هـ- السیرة النبویة، ج 2، ص 92، تحقیق طه عبدالرءوف سعد، ناشر: دار الجیل، الطبعة: الأولى، بیروت)


(10) أسماء بنت أبی بکر الصدیق زوج الزبیر بن العوام من کبار الصحابة

(العسقلانی الشافعی، أحمد بن علی بن حجر ابوالفضل- تقریب التهذیب، ج 1، ص 743 ، تحقیق: م حمد عوامة، ناشر: دار الرشید - سوریا، الطبعة: الأولى؛ ابن کثیر الدمشقی، إسماعیل بن عمر القرشی ابوالفداء، البدایة والنهایة، ج 8، ص 345 ـ 346، ناشر: مکتبة المعارف – بیروت؛ ملا علی القاری، علی بن سلطان محمد الهروی، مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح، ج 1 ، ص 331 ، تحقیق: جمال عیتانی؛ الصنعانی الأمیر، محمد بن إسماعیل سبل السلام شرح بلوغ المرام من أدلة الأحکام، ج 1، ص 39، تحقیق: محمد عبد العزیز الخولی، ناشر: دار إحیاء التراث العربی - بیروت، الطبعة: الرابعة،.)


(11) ولدت قبل التأریخ بسبع وعشرین سنة؛ اسماء، بیست و هفت سال قبل از تاریخ به دنیا آمد.

(الأصبهانی، ابونعیم أحمد بن عبد الله -متوفای430هـ-، معرفة الصحابة ج 6، ص 3253، رقم: 3769 )

(الطبرانی، سلیمان بن أحمد بن أیوب ابوالقاسم -متوفای360هـ- المعجم الکبیر، ج 24، ص 77، تحقیق: حمدی بن عبدالمجید السلفی، ناشر: مکتبة الزهراء - الموصل، الطبعة الثانیة، 1404هـ – 1983م)

(ابن عساکر الدمشقی الشافعی، أبی القاسم علی بن الحسن إبن هبة الله بن عبد الله، (متوفای571هـ تاریخ مدینة دمشق وذکر فضلها وتسمیة من حلها من الأماثل، ج 69 ، ص 9، تحقیق: محب الدین أبی سعید عمر بن غرامة العمری، ناشر: دار الفکر - بیروت – 1995)

(الجزری، عز الدین بن الأثیر أبی الحسن علی بن محمد-متوفای630هـ- أسد الغابة فی معرفة الصحابة، ج 7 ، ص 11، تحقیق عادل أحمد الرفاعی، ناشر: دار إحیاء التراث العربی - بیروت / لبنان، الطبعة الأولى، 1417 هـ - 1996 م)

(النووی، ابوزکریا یحیی بن شرف بن مری، -متوفای676 هـ-، تهذیب الأسماء واللغات، ج 2، ص 597 ـ 598، تحقیق: مکتب البحوث والدراسات، دار النشر: دار الفکر - بیروت، الطبعة الأولى، 1996م؛ الهیثمی، ابوالحسن علی بن أبی بکر -متوفای 807 هـ-، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، ج 9، ص 260، ناشر: دار الریان للتراث/ دار الکتاب العربی - القاهرة، بیروت – 1407هـ)

(معرفه الصحابه الاصبهانی، ج6، ص3253؛ العيني، بدر الدين ابومحمد محمود بن أحمد الغيتابي الحنفي (متوفاي 855هـ)، عمدة القاري شرح صحيح البخاري، ج 2، ص 93، ناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت؛ العسقلاني الشافعي، أحمد بن علي بن حجر ابوالفضل (متوفاي852هـ)، الإصابة في تمييز الصحابة، ج 7 ، ص 487.)


(12) اسماء بنت أبی بکر... کانت أخت عائشة لأبیها وکانت أسن من عائشة؛ اسماء دختر ابوبکر، از جانب پدر خواهر عائشه و از او بزرگتر بود.

(الأصبهانی، ابونعیم أحمد بن عبد الله -متوفای430هـ-، معرفة الصحابة ج 6، ص 3253، رقم : 3769؛ ابن عساکر الدمشقی الشافعی، أبی القاسم علی بن الحسن إبن هبة الله بن عبد الله،(متوفای571هـ) تاریخ مدینة دمشق وذکر فضلها وتسمیة من حلها من الأماثل، ج 69 ، ص 8 ، تحقیق: محب الدین أبی سعید عمر بن غرامة العمری، ناشر: دار الفکر - بیروت – 1995)

(البیهقی، أحمد بن الحسین بن علی بن موسی ابوبکر، سنن البیهقی الکبرى، ج 6، ص 204، ناشر: مکتبة دار الباز - مکة المکرمة؛ الذهبی، شمس الدین محمد بن أحمد بن عثمان، سیر أعلام النبلاء، ج 2، ص 289، تحقیق: شعیب الأرناؤوط، محمد نعیم العرقسوسی، ناشر: مؤسسة الرسالة - بیروت؛ البدایة و النهایة ابن کثیر، ج 8، ص 345 ـ 346)

(مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح ملا علی القاری، ج 1، ص 331؛ سبل السلام شرح بلوغ المرام من أدلة الأحکام الصنعانی، ج 1، ص 39؛ معرفه الصحابه الاصبهانی، ج6، ص3253)


(13) کان لاسماء یوم مَاتَتْ مِائَةُ سَنَةٍ؛ اسماء در هنگام وفات صد سال داشت

(الطبرانی، سلیمان بن أحمد بن أیوب ابوالقاسم-متوفای360هـ- المعجم الکبیر، ج 24، ص 77، تحقیق: حمدی بن عبدالمجید السلفی، ناشر: مکتبة الزهراء - الموصل، الطبعة: الثانیة، 1404هـ – 1983م؛ الهیثمی، ابوالحسن علی بن أبی بکر -متوفای 807 هـ-، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، ج 9، ص 260، ناشر: دار الریان للتراث/ دار الکتاب العربی - القاهرة، بیروت – 1407هـ.)

(تقریب التهذیب عسقلانی، ج 1، ص 743؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب بن عبد البر، ج 4، ص 1783ـ 1782؛ الصفدی، صلاح الدین خلیل بن أیبک الوافی بالوفیات، ج 9، ص 36، تحقیق أحمد الأرناؤوط وترکی مصطفى، ناشر: دار إحیاء التراث - بیروت - 1420هـ- 2000م؛ البدایة والنهایة ابن کثیر، ج 8، ص 345 ـ 346)

(مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح ملا علی القاری، ج 1، ص 331؛ سبل السلام شرح بلوغ المرام من أدلة الأحکام الصنعانی، ج 1، ص 39؛ عمدة القاري شرح صحيح البخاري بدر الدين عيني، ج 2، ص 93؛ العسقلاني الشافعي، أحمد بن علي بن حجر ابوالفضل (متوفاي852هـ)، الإصابة في تمييز الصحابة ابن عبدالبر، ج 7، ص 487.)


(14) مَاتَتْ أَسْمَاءُ بنتُ أبی بَکْرٍ الصِّدِّیقِ سَنَةَ ثَلاثٍ وَسَبْعِینَ بَعْدَ ابْنِهَا عبد اللَّهِ بن الزُّبَیْرِ بِلَیَالٍ؛ اسماء دختر ابوبکر در سال هفتاد و سه و بعد از پسرش عبد الله بن زبیر از دنیا رفت.

(الطبرانی، سلیمان بن أحمد بن أیوب ابوالقاسم -متوفای360هـ- المعجم الکبیر، ج 24، ص 77، تحقیق: حمدی بن عبدالمجید السلفی، ناشر: مکتبة الزهراء - الموصل، الطبعة: الثانیة، 1404هـ – 1983م)

(العسقلانی الشافعی، أحمد بن علی بن حجر ابوالفضل- تقریب التهذیب، ج 1، ص 743، تحقیق: م حمد عوامة، ناشر: دار الرشید - سوریا، الطبعة: الأولى)

(الاستیعاب فی معرفة الأصحاب بن عبد البر، ج 4، ص 1783 ـ 1782؛ الوافی بالوفیات صفدی، ج 9، ص 36؛ البدایة والنهایة ابن کثیر، ج 8، ص 345 ـ 346)

(مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح ملا علی القاری، ج 1، ص 331؛ سبل السلام شرح بلوغ المرام من أدلة الأحکام الصنعانی، ج 1، ص 39؛ عمدة القاري شرح صحيح البخاري بدر الدين عينی، ج 2، ص 93.)


(15) توفیت أسماء بمکة فی جمادى الأولى

(الاستیعاب فی معرفة الأصحاب بن عبد البر، ج 4، ص 1783 ـ 1782؛ البدایة والنهایة ابن کثیر، ج 8، ص 345 ـ 346)

(سبل السلام شرح بلوغ المرام من أدلة الأحکام الصنعانی، ج 1، ص 39.)
(18) ابن قتیبه دینوری، المعارف، ص 134
(19) ابن قتیبه دینوری، المعارف، ص 134
(20) السیرة النبویة لابن کثیر، ج 2، ص 137 .
(21) یحتمل أن یکون ما فی هذا الحدیث قبل بلوغ فاطمة، واستحقاقها الرتبة التی ذکرها رسول الله " صلى الله علیه وآله وسلم " لها مشکل الآثار، ج 1، ص 52.
(22) مشکل الآثار، ج 1، ص 47 نقل از سیره صحیح پیامبر بزرگ اسلام .ص264
(23) طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج4، ص50
زینب نیک بین

از کتابخانۀ:

زینب نیک بین

نویسنده:

زینب نیکبین











| حفظ اطلاعات شخصی| | ما کی استیم؟ | | آرایشگر وبسایت | | شرایط استفاده | | تماس با ما |
Privacy Policy About us WebMaster Terms of Use Contact us