څوچه پاتي یو افغان وي - تل بدا افغانستان وي   |    تا زنده یک افغان است - جاوید افغانستان است
خبرنامه
NEWSLETTER
ابزار
UTILITIES
ورود به کارگاه
MEMBERS LOGIN
تماس با ما
CONTACT US

صور تاریخی


صور تاریخی

(معرفی کتاب گوشه ای از تاریخ افغانستان در تصاویر)

مصطفی عمرزی

جای خالی نگاره های تخلیقی و تخنیکی در اکثر کتب تاریخی ما به چشم می رسد. ریفرنس هایی که از آثار مطبوع منتشر می شوند به اندازه ای ذهن محققان ما را مشغول کرده اند که جز با ترسیم نوشته ها، نقش عینی مستنداتی که تاریخی اند به خواننده کمک نمی کند آن چه یافته است را به تمام و کمال درک کند. روایت های زیادی از آثار، بنا ها و شخصیت های تاریخی را خوانده ایم. این روایت ها، هرچند در طبقه بندی تاریخ، به ویژه در عمق تاریخی، اگر از مزایای هنر نقاشی و نقر بی بهره باشند، تنگنای دیداری دارند؛ زیرا شگوفایی هنر نگاره ها نیز با باور ها مرتبط اند.

گونه ای از تفکر قرون وسطایی، هنوز ارزش کیفی نگرش را رد می کند؛ در حالی که توان دیداری انسان غیر قابل انکار است. بنابراین هنر نگاره ها بر اساس انتقال مفاهیمی شکل می گیرد که انسان از قدرت دید استفاده می کند.

در زمان حاکمیت ملایان، باوجود محدویت های غیر منطقی که اکثراً تابع روایات دینی غیر منطقی و غیر قابل اعتماد بودند، اما باعث نشدند دقت شناسایی از میان برود؛ زیرا درج مشخصات افراد با تصویر، بهتر از قلمپردازی ها به شناخت کمک می کنند.

زیان های وارده به عمران افغانستان، در محو آثاری موثر واقع شده اند که متاسفانه در قسمت ثبت تصویری آن ها نیز کار های مهمی صورت نگرفته اند. من بسیاری از تصاویر آثار، بنا ها و تخلیقات تاریخی را دیده ام که اکثراً به قبل از هفت ثور برمی گردند. در سالیان اخیر بعضی پروژه هایی که خارجیان دنبال می کردند، مردم را از هاله ی روایت های نوشتاری بیرون می کنند.

پخش تصاویر جدید گنجینه ی یونانی- باختری طلاتپه، ساحات استوپه ها و حفره های خیلی کهن، آثار حماسی و جنگی چند سده ی پسین و عمرانات با شکوهی که از زمان مرحوم امیر عبدالرحمن خان تا پایان ریاست جمهوری شهید محمد داوود، جزو مدنیت پُر ارزش معاصر اند، به گونه ای مکتوم مانده اند که مجزا از ارگ ریاست جمهوری و چند بنای معروف، چون دارالامان و کاخ چهل ستون، تعجب مردم با یافت کلکیسیون هایی بیشتر می شد که می دیدند در یک و نیم قرن اخیر، جاذبه های عمرانی بنا های تاریخی با نگرش مخطوطات به درستی مفهوم نمی شد.

کتاب «سیاه و سفید» (به کوشش محمد نعیم قدرت) که با حمایت مالی خارجی از سوی وزارت معارف افغانستان نشر شد، سعی دیگری بود در جهت انتقال تصویری مفاهیم تاریخی. این کتاب خوب که رایگان در اختیار هموطنان قرار داده شد، هرچند محدود به افراد می ماند، اما سیر تصویری افراد و اشخاص مشهور تاریخ که بیشتر از رهگذر توان قلم و ادبیات محققان و مورخان در اذهان جا داشتند، آنان را وضاحت می بخشید.

در کتاب «سیاه و سفید»، تصویری از مرحوم حبیب الله کلکانی (مشهور به بچه ی سقا) با کادر لانگ شات، در حالی او را نشان می دهد که در پا هایش زنجیر دیده می شود. شرحی که برای این تصویر نگاشته بودند، روایتی بود که آن را شهید اعلی حضرت نادر خان، گرفته است.

شاید در جا های مختلفی راجع به ماجرای زندانی و سپس اعدام مرحوم حبیب الله کلکانی، چیز هایی خوانده باشیم، اما تکثیر تصاویر آن رویداد، جاذبه و انتباه زیاد دارد.

پس از کتاب «سیاه و سفید»، کوشش هایی دیگری را نیز ملاحظه کرده ام که سعی شده اند با روایت تصویری تاریخ، مقداری از غباری کاسته شود که همواره متکی به نوشته ها باقی مانده بودند.

من همیشه از کتاب هایی خوشم می آمد که تصویر داشتند. اگر محتوای این کتب داستانی بود، تصاویر آن ها در قسمت وضاحت حال، احوال، لباس، محیط و چهره ها، در ساخت تخیلی آن ها کمک می کرد. بنابراین زیادتر روایت هایی را به یاد دارم که تصویری بوده اند.

کتاب «گوشه ای از تاریخ افغانستان در تصاویر»، نمونه ی دومی است که علاقه مندان را کمک می کند روایت های تصویری را بهتر حفظ کنند. در این کتاب نیز افراد، فضای بیشتری را اشغال کرده اند.

طی کوشش های فرهنگی ام هموراه تاکید کرده ام برای تعمیم بهتر مفاهیم، ترجیحاً از تصاویری استفاده کنیم که به جای ژست های خود ما، ممد خوب نوشتاری می شوند. هرچند تاکید بسیار روی این گونه (مستند تصویری) به ویژه در روایت عمق تاریخی بسیار غنی نیست؛ به ویژه اگر از مجعولات 5000 هزار ساله و همانند آن ها صحبت شود؛ زیرا چنین برداشت نادرست، بیشتر بر اثر اقوالی شکل گرفته است که ساخته و پرداخته ی ذهن اند، اما پی گیری تاریخ واقعی به مستند هایی می رسد که حتی در عمق تاریخی، قدیمترین روایت ها، نگاره هایی اند که انسان های عصر حجر، به ویژه کسانی که مبتکر و اهل تفکر بوده اند، با نقاشی هایی روی دیوار، تاریخ پیرامون خویش را عکاسی کرده اند.

نگارگری، قدیم ترین هنر انسانی است. در واقع انسان بر اثر قدرت دید، این ظرفیت خدادادی را به هنری مبدل می کند که از زمان پیدایش او تا عصر تکنالوژی، به ارزش نگرش مُهر می نهد.

پروژه های تصویر تاریخ در ایجاد ذهنیت هایی نیز موثر اند که مثلاً مردم با آگاهی از بنا ها و آثار، در حالی که آن ها را می شناسند و با این شناخت، جعل، تجارت و قاچاق آن ها دشوار می شود، با حس ملی تحفظ میراث های ارزشمند، نگرانی و مراقبت دایمی به وجود می آید محوه یا آسیب نبینند.

افزون بر خلق آثار نوشتاری، گردآوری مجموعه های تصویری، نگرش ملی و وقوف بر دارایی های عامه را بیشتر می کند. حساسیت های مردم پیرامون گنجینه ی طلاتپه، بیشتر بر اثر سحر تصاویر آن هاست. کمتر افغانی را می یابید که در برابر درخشنده گی خلط تاریخی تمدن های باختری (افغانستان کهن) و هلنیسم (یونانی)، بی تفاوت بماند.

مصطفی عمرزی

از کتابخانۀ:

مصطفی عمرزی

نویسنده:

مصطفی «عمرزی»











| حفظ اطلاعات شخصی| | ما کی استیم؟ | | آرایشگر وبسایت | | شرایط استفاده | | تماس با ما |
Privacy Policy About us WebMaster Terms of Use Contact us