څوچه پاتي یو افغان وي - تل بدا افغانستان وي   |    تا زنده یک افغان است - جاوید افغانستان است
خبرنامه
NEWSLETTER
ابزار
UTILITIES
ورود به کارگاه
MEMBERS LOGIN
تماس با ما
CONTACT US

طرز راستین


طرز راستین
(زنده یاد علامه محمود طرزی)
مصطفی «عمرزی»

تحول تاریخی، به مفهوم تغییر رژیم ها، چهره های متفاوتی را متبارز می سازد. اگر این تحول عادی، معمولی و طبیعی باشد، ساختار های قبلی با مجموعه ی متداخل از باور های احترام، برجا می مانند. اگر تحول ایدیالوژیک باشد، باور های احترام خدشه می پذیرند. اگر تحول بر اثر تداخل بیگانه باشد، تنازع با آسیب های بنیان برافگن به همراه می شود.
در بیش از صد سال تاریخ معاصر افغانستان، از زمان امیر آهنین پنجه تا پایان ریاست جمهور محمد داوود، اگر ارتجاع اول را منفی کنیم که گونه ای از تحول فقر فرهنگی بود، تحول ایدیالوژیک (به مفهوم مکتب های سیاسی) نداشتیم.
کودتای هفت ثور، تحول هشت ثور، و ظهور طالبان، با تمامی تحولات گذشته ی افغانستان فرق می کردند. در این افتراق، ستیز با ارزش های بنیانی و رقابت های شدید حزبی، بنیان افغانستان را ویران کرده اند. در این میان، طالبان با رویه ی ضد تنظیمی، تفسیر سوا می یابند، اما باور های افراطی به مذهب، جهان بینی اخوانی که امروزه در واحد های سیاسی بسیار ناچیز است، هویت افغانستان را در مظان رنگ و اتهام قرار می دهد. در این بینش، هرچه از کارنامه ها و کارکرد های خوب حاکمان گذشته بود، قربانی برداشت هایی می شوند که در حاکمیت کمونیستی و تنظیمی می پنداشتند. در این میان، تفسیر دلخواه از روشنگری های بزرگان قبل از بحران، در مکتب های چپ و راست افراطی، هرازگاهی باعث سوءتفاهم شده اند. مثلاً علامه محمود طرزی که به اعتقاد بسیاری از افغانستان شناسان جهان، مقوله ی روشنفکری، آزادی های بیان و رسانه های افغانی، بدون عرض اندام او بی مفهوم است، قربانی گرایش هایی می شودکه کمونیستان از توجه او بر مدرنیسم، تابوی ضد دینی می ساختند.
بهترین شناخت از شخصیت و مقام، آشنایی با افکار است. این مامول در ویژه گی نویسنده گان، از آثار آنان به دست می آید. علامه طرزی که نه فقط از افغانان بلند اندیش، متعهد و بسیار مسلمان جامعه ی فرهنگیان افغانستان است، در گنجینه ای که از او باقی ست، شخصیتی سوا از آن چه ندارد که در صفات او برشمردیم.
سقوط حاکمیت امانی، ارتجاع اول و بالاخره مسوولیت خانواده ی با کفایت (نادرخان، هاشم خان، شاه محمود خان و اعلی حضرت شاه محمد ظاهر)، هرچند روی تحول ایدیالوژیک نبودند، اما بر اثر ماهیت حاکمیت، سد راه اندیشه ها و افکاری می شوند که قبل از آنان، ویژه ی شخصیت های مطرح بودند.
در کنار حاکمیت کمونیستی، در جبهات تنظیمی که باید برای ستیز با شوروی، تنور داغ می بودند، در تیره بختی های عظیم ملت ما، نوع دیگری از حریق و تحریف تاریخ جریان داشت که اگر علامه طرزی و توجه او بر مدرنیزه، جزو تبلیغات دین ستیزی قرار می گرفتند، اخوانیسم تنظیمی که در میان احزاب غیر پشتون، به نام غیر دینی، کارنامه ی مدنی و فرهنگی پشتون ها را تحریف می کرد، چهره ی کفری تعریف می شود. در حالی که نقد امروزین، ابواب گسترده ای در مساله ی دین و خوراکه ی بیش از حد آن گشوده است (میزان عاقلانه ی ضرورت)، هنوز از خاکستر وطن ستیزی، دود سیاه جهالت با بهتان و هتاکی بلند می شود.
نحوه ی روایت افغانستان از مکتب های تنظیمی یا ظاهراً اخوانی، در حالی که افاده ی این حقیقت تلخ، پنهان نیست که از کدامین هزینه و سرمایه ی غیر اسلامی رشد کرده اند، در تنازع سیاسی، حتی ناآگاهانه به تخریب شخصیت هایی می پردازند که عمر و زنده گی خویش را وقف آرمان های بزرگ ملی و اسلامی کرده اند.
علامه ی محمود طرزی در میان بزرگان علم و فرهنگ ما، کسی ست که در سیمای آثارش، روایت واضح از مردی دارد که از قلم انتقاد تا قلم شعر، هنر، فلسفه و تاریخ، می دانست ملت او، اگر به تعالی برسد، راه آن، رفتن به محضری ست که در حاکمیت اعلی حضرت شاه امان الله، یادواره ی خوش مردم ما از کسانی بود که دوست داشتند مردم، آرام و مرفه باشند.
روی عاطفی شاه امان الله، که روی بدخواهان را همیشه سیاه می کند، اما در آن زمان، تعبیر برهنه گی شد. مردم ما که در عادت از دست رفته، هوشیار می شوند، می دانند که چه را از دست داده اند. این فهم کمک می کند با بهای این تجربه، ساحه ای سبز بماند که حداقل در خیال تاریخ، مردم با الهام از آن، در راه مردان و زنانی بروند که در طریق آنان، مسیر ما سوا از راه گم کرده گانی ست که در چپ و راست افراطی، هنوز به ریشه ی این مملکت تیشه می زنند و در این جهالت، دل خوش اند.
در مقام یک مجرب اهل قلم، فرصت یافتم؛ من نیز در برابر مردی ادای دین کنم که تقریباً یک قرن قبل، از فلاحی صحبت می کرد که امروز نیز اشد ضرورت ملت افغان است.
علامه محمود طرزی، پدر ژورنالیسم، مبدای روشنفکری مدنی، مسلمان مبارز و از چهره های نستوه ضد استعمار انگلیس به شمار می رود. الحق که در سنت نکوی گرامی داشت از این مرد بزرگ تاریخ، همه ساله یاد می کنند و در این یادواره، ماجرای زنده گی او، نوای خوش افغانستان دوستان است.
علامه طرزی در تاریخ جنبش مشروطیت (حامیان اصلاح حکومت و دولت) و در جامعه ی فرهنگی افغانستان، شخصیت چند بُعدی دارد. آن مرحوم که با قریحه ی خدادادی می توانست در شمار سنت کشان گذشته، نثر و نظم مداحی بسازد، ارزش وجودی اش را وقف امر خیر فلاح مردم کرد. آثار آن مرحوم در گستره ی ادبیات، تاریخ، شعر، اسلام، تهذیب و تنقید، کوشش فردی، اما مردمگرایی بودند که با بینش دشواری ها، افغانستان را که پس از ورود به قرن بیست، نیاز داشت با چرخه ی صنعت و مدرنیته جلو برود، با تحرک توده های مردم و جوانان، تحریک می کرد؛ در روزگار آنان دورنمای خوش زنده گی در دم و دعا، اعتقاد به چرخ و فلک و در ماه و پروین نیست. بنابراین، سنت او برای فلاح، طرز راستین اعتقاد به واقعیت ها بود.
علامه محمود طرزی، در تمامی آثار او، حتی در آن براهینی که به درستی روی ضعف های زبان عقیم فارسی دست می گذارد و در این تنقید، با تیر اتهام بیگانه پرستان مواجه می شود، در حالی که ثابت می کند در انتقاد واهمه ندارد، تابو شکن است. در آثار او، راست گرایی با چشمان بازی دنبال می شود که در همه جا، در پی خیرسانی می کوشد. در کتاب خاطرات او، دشواری تقبل مصارف دیوان سالاری حکومت که برای آیین بندان خورد و کوچک حاکمان، مردم- مصرف و خدمت می کردند، انتقاد از قلم مردی تبارز می کند که اگر جای او را با ریاکاران کنونی به اصطلاح منتقد و مصلح عوض کنیم، کمتر کسی یافت می شود با بیان این حقیقت، به نفع حقیقت، از نارسایی های همتباران اش انتقاد کند.
وقتی مداحی تهوع آور سقازاده گان از بچه ی سقا و عوامل ننگین تنظیمی را مشاهده می کنیم، شاید بر علامه طرزی خورده بگیریم که اگر میراث نقد آنان نبود، دون گرایان داخلی، سوژه بازی نمی کردند، اما آن محروم، طرز راستین فرهنگی بود که سیاه کاری و دروغ را منشه ی عیب و نقص می دانست. به راستی که توصیف چهره ها و تواریخ ننگین ارتجاع و تنظیمیان، نقص و عیبی ست که در تداوم آن، رسوایی ها بیشتر می شوند.
علامه طرزی، در کنار تخلیق آثار مختلف درسی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، ترجمه هایی نیز دارد.
ژول ورن فرانسوی را می شناسید؟ این نویسنده ی قرن نوزده ی فرانسه، اولین کسی ست که دنیای مدرن صنعتی را از تخیل اش پیاده می کند. او با خلق پدیده های تخنیکی در داستان ها که زیردریایی، طیاره، رادیو و امثال آن ها را به او نسبت می دهند، به ذهنیت هایی کمک می کرد که با تبدیل به واقعیت، دست بلند تمدن غربی به شمار می روند. ما از طریق زحمات فرهنگیان، بخش های زیادی از ادبیات جهان را می شناسیم. در واقع با رو آوردن فرهنگیان ایران به ترجمه ی گسترده، نه فقط آگاهی های زیادی را منتقل کردند، بل در این سیر، تنوع سوژه و محتوا، ایران را که در یک قرن قبل نیز در تنگنای مسایل دینی و میراث های خاک خورده ی کلاسیک گیر مانده بود و در این جمود فکری، توان اصلاحات نداشت، به اندیشه ی بلند تغییر و تحول عملی می کشانند. اکثر کتاب های ژول ورن فرانسوی با ترجمه ی دری ایرانی وجود دارند و تلخیص دری اکثر آن ها را آقای قدیر گلکاریان، انجام داده است.
صد سال قبل، علامه طرزی بر اثر اهمیت محتوایی و القای اندیشه ی بالنده، در همان کوشش هایی که خودمحور بودند، آثار ژول ورن فرانسوی را از ترجمه ی ترکی به دری برگردان می کرد. من از این ترجمه ها، کتابی به نام «جزیره ی پنهان» را خوانده ام. شاید یک قرن از ترجمه ی دری علامه طرزی از این کتاب بگذرد و بیست سال از زمانی می گذرد که من این کتاب را که متاسفانه همان چاپ قدیمی بود، خوانده ام. فراغت از داستان جالب کتاب، برای آن خواننده ی افغان که علامه طرزی را بشناسد، به دعای خیر می رسد که آن مرحوم با ترجمه ی این کتاب، چه می خواسته است؟
در کتاب «جزیره ی پنهان»، گروهی از کسانی که دچار سانحه شده اند، وارد جزیره ی غیر مسکونی می شوند که به جز طبیعت، هیچ سهولتی نداشت. آنان برای بقا، شور می کنند و در عقلانیت ساخت و ساز، از منابع طبیعی با دست خالی، خانه و زنده گی می سازند. پیام این کتاب، صراحت دارد: علامه طرزی با انتقال وصف نویسنده از کار و زحمت، به مردم خویش انگیزه می بخشید که زمین زیر پای آنان، خاک و آبی نیست که با عقب نگه داشته گی های خارجی، فقط باید محافظت کنند و در گورستان های آن ها، علم و ها و پارچه ها، یاد شهدا و غازیان شود. او با انتقال مفاهیم کتاب «جزیره ی پنهان»، به افغانان پیام می داد که در این ظاهراً آب و خاک، گنجی نهفته است که اگر از برکت تعقل فهمیدند، وسایل رفاه و آسایش اند.
یک قرن از تاریخ سعی فرهنگی، مدنی و افغانی علامه طرزی می گذرد. در تغییر و تحول طبیعی و ایدیالوژیک، پذیرفته است که شخصیت چند بُعدی او را رنگ و وارنگ بسازند، اما در چپ و راست موافق و مخالف در هر دو زمینه، جفا کرده اند.
راستی از خودتان پرسیده اید که چرا آثار پُر ارزش او تجدید چاپ نشده اند؟ من در شمار افغانانی استم که به میراث فرهنگی ما، به چشم امتعه ی موزیم و نمایشگاه نمی بینند. در هر فرصت قرائت، صد ها برگ از آثار مردان و زنانی را مرور کرده ام که همانند محمود طرزی، بایسته است در جامعه ی فرهنگی ما «باشند». در این مصدر، حالت «بود»، سوا از ذخیره ی امتعه ی فرهنگی، سعی می شود در پیوسته گی تجربیات نیکو، حال و گذشته ی خوب را وصل کنیم.
کوشش های فردی و جمعی کنونی که بیشتر حول فرهنگ، رسانه و جامعه ی مدنی می چرخند، با استعانت از تجربیاتی که مبدا بودند، مردم را کمک می کنند؛ نهادینه گی ارزش های والای انسانی، روی تهدابی موثر است که به درستی گذاشته بودند.
از کودتای شوم ثور تا پایان امارت طالبان، بهای سنگین زیان هایی را پرداختیم که در هر نوع، فاقد زیربنا بودند؛ حتی گرایش های شدید مذهبی در جامعه ای که احترام به مذهب اصل است، مردم را بر اثر افراط، دلخور می کنند.
گرایش های مذهب ستیز کنونی که ویژه ی طیف فعال مدنی شده است، بیشتر ناشی از سنگینی اعتقاداتی ست که می بینند خوراکه ی بیش از حد دینیات، فقط معنی محدویت دارد. در این نفس تنگی، تامین اولویت های اقتصادی، فرهنگی و انسانی، بسیار مشکل می شود. نیاز به توضیح بیشتر نیست؛ زیرا حاکمیت تنظیمیان پُرمدعا و ملایان افراطی، تجربه ی خوب و تاریخی آن است.
در کنار کوشش های فرهنگی، سعی برای جمع آوری و ایجاد سهولت های مطالعه، بسیار کوشیده ام و می کوشم تا آثار بزرگان افغان، در دنیای مجازی که دیگر از ملزومات زنده گی ما شناخته می شود، با استفاده ی آسان، طرز قضاوت های سیاه از جناح هایی را بکاهند که در بی سوادی محض از عدم شناخت، زیر تلقین و برداشت های سوء، مفت و رایگان برای دشمن و بیگانه کار می کنند.
تخریب شخصیت های فرهنگی با قرائت ایدیالوژیک از آن ها، بدترین جفایی ست که در حق ملت افغان می شود. هنوز با چپ و راست افراطی، بزرگان ما را ملا و مرتد می سازند.
چپ گرایان از مدرنیسم علامه طرزی، عصاره ی ضددین بیرون می کشیدند و راست گرایان افراطی اخوانی، با شیره کشی از مدرنیته ی علامه طرزی، نادانسته در ورطه ی اتهام و تهمت (سیکولار)، گناه می کنند.
از طریق لینک های زیر، چهارده عنوان از آثار علامه محمود طرزی را رایگان دانلود کنید!
اشعار:
1- ادب در فن:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=104vxecbo.pdf
2- افغانستان:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=94ptpyte.pdf
3- پراگنده:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=113bkygax.pdf
ترجمه ها:
4- بیست هزار فرسخ سیاحت در زیر بحر:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=115gzozdz.pdf
5- جزیره ی پنهان:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=108gizlfs.pdf
6- سیاحت در جو هوا:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=110vjmnpu.pdf
7- تاریخ محاربه ی روس و ژاپان، مجلدات 1 ، 2 ، 4 و 5:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=109cfcstt.pdf
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=111xqwehv.pdf
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=97zbhxzh.pdf
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=107eftqrr.pdf
نثر:
8- از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=101uiaral.pdf
9- آیا چه باید کرد؟ کتاب سوم:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=114wdyzty.pdf
10- روضه ی حکم:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=90rkbtja.pdf
11- مختصر جغرافیای عمومی:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=100nrrzjk.pdf
12- معلم حکمت:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=100sdvhck.pdf
13- وطن:
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=108hlirls.pdf
14- بیرغ (ترجمه ی پشتو از نوشته های علامه طرزی توسط استاد داوود جنبش):
http://www.afghanpedia.com/projects/libraries/pdfs/get_pdf.jsp?book_id=98aptzfi.pdf
مصطفی عمرزی

از کتابخانۀ:

مصطفی عمرزی

نویسنده:

مصطفی «عمرزی»











| حفظ اطلاعات شخصی| | ما کی استیم؟ | | آرایشگر وبسایت | | شرایط استفاده | | تماس با ما |
Privacy Policy About us WebMaster Terms of Use Contact us