څوچه پاتي یو افغان وي - تل بدا افغانستان وي   |    تا زنده یک افغان است - جاوید افغانستان است
خبرنامه
NEWSLETTER
ابزار
UTILITIES
ورود به کارگاه
MEMBERS LOGIN
تماس با ما
CONTACT US
facebook

دری مادر زبان فارسی


ﺩﺭﯼ ﺯﺑﺎﻥ ﺷﻬﺮ ﻧﺸﯿﻨﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺩﺭﺑﺎﺭﯾﺎﻥ ﺑﺎ ﺁﻥ ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻭ ﻣﻨﺴﻮﺏ ﺑﻪ ﺩﺭﺑﺎﺭ ﭘﺎﺩﺷﺎﻫﯽ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﺯ ﻣﯿﺎﻥ ﺯﺑﺎﻥ ﻫﺎﯼ ﺍﻫﻞ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﻭ ﻣﺸﺮﻕ، ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﻠﺦ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮﺩ برخی هم دری را به دره و دامنه های کوه هندوکش(افغانستان) نسبت میدهند . ﺍﻣﺎ ﭘﺎﺭﺳﯽ، ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺆﯾﺪﺍﻥ ‏( ﺭﻭﺣﺎﻧﯿﻮﻥ ﺯﺭﺩﺗﺸﺘﯽ ‏) ﮔﺰﯾﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺩﺭ ﭘﺎﺭﺱ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﻪ ﺁﻥ ﺩﯾﻦ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮﺩﻧﺪ ‏) ﻭ ﺍﻣﺜﺎﻝ ﺁﻧﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﻭ ﻣﺮﺩﻡ ﻓﺎﺭﺱ ﺑﻪ ﺁﻥ ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻔﺘﻨﺪ و اما ﭘﻬﻠﻮﯼ ﻣﻨﺴﻮﺏ ﺍﺳﺖ ﺑﻪ ﭘﻬﻠﻪ ﮐﻪ ﻧﺎﻡ ﭘﻨﭻ ﺷﻬﺮ ﺍﺳﺖ : ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ، ﺭﯼ، ﻫﻤﺪﺍﻥ، ﻣﺎﻩ ﻧﻬﺎﻭﻧﺪ ﻭ ﺁﺫﺭﺑﺎﯾﺠﺎﻥ”. ‏( ﺕ، ﺹ 39: ‏)
ﻋﺒﺪﺍﻟﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻘﻔﻊ ﻧﯿﺰ ﻣﺤﺪﻭﺩﯾﺖ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﺎﺭﺳﯽ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﻫﺎﯼ ﺧﺎﺹ ﻧﻤﻮﺩﻩ، ﺩﺭ ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺑﺎ ﻭﺳﻌﺖ ﻭ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺁﻥ ﺩﺭ ﺧﻄﻪﺀ ﺑﺰﺭﮒ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ‏( ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻗﺪﯾﻢ ‏) ﺯﺑﺎﻥ ﺭﺳﻤﯽ، ﺍﺩﺑﯽ ﻭ ﻣﻌﺘﺒﺮﯼ ﺑﻮﺩ ﻭ ﻫﻤﻪ ﺁﺛﺎﺭ ﻭ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﻭ ﺣﮑﻤﺖ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﺯﺑﺎﻥ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﺯ ﺍﻓﺘﺨﺎﺭﺍﺕ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺑﺸﻤﺎﺭ ﻣﯽ ﺍﯾﺪ ﮐﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮﺍﺗﯽ ﺑﺮ ﻟﻬﺠﻪﺀ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻧﯿﺰ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺍﺳﺖ
ﻣﻦ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﺑﺎﻭﺭﻡ ﮐﻪ ﺍﮔﺮ ﭘﺎﺭﺕ ﻫﺎ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﺎﺭﺗﯽ ﺑﻪ ﻓﺎﺭﺱ ﺭﻓﺘﻪ ﻭ ﺣﺮﻑ ‏( ﺕ ‏) ﺑﻪ )) ﺱ ‏) ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ . ﭘﺲ ﻫﻤﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻓﺎﺭﺱ ﻫﺎ ﻫﻢ ﻟﻬﺠﻪ ﻭ ﭘﺲ ﻣﺎﻧﺪﻩﺀ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﺎﺭﺗﯽ، ﺗﺨﺎﺭﯼ، ﺩﺭﯼ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﻢ ” ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺩﺭﯼ ” ﯾﻌﻨﯽ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻣﺸﺘﻖ ﺷﺪﻩ ﻭ ﻟﻬﺠﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺍﺳﺖ . ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯼ ﻭ ﺍﺻﻠﯽ ﮐﻪ ﻣﺮﮐﺰ ﺁﻥ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺍﺯ “ ﺩﺭﯼ ” ﺑﻮﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﺯﯾﺮﺍ :
ﻫﻤﻪ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﻣﺆﺍﻓﻖ ﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﻭﯾﺴﺘﺎﯾﯽ، ﺯﺑﺎﻥ ﮐﻬﻦ ﺁﺭﯾﺎﻧﺎ ﻭ ﺁﺭﯾﺎﯾﯿﺎﻥ ﺑﺎﺧﺘﺮ‏( ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ‏) ﺍﺳﺖ . ﺯﺑﺎﻥ “ ﭘﺎﺭﺗﯽ ” ﻫﻢ ﺯﺑﺎﻥ ﺑﺎﺧﺘﺮﯼ، ﺑﻠﺨﯽ ﻭ ﮐﻮﺷﺎﻧﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻫﺎﯼ ﺳﻐﺪﯼ ﻭ ﺗﺨﺎﺭﯼ ‏( ﺩﺭﯼ ‏) ﻧﺎﻣﯿﺪﻩ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ .
ﭘﺲ ﻫﻤﻪ ﻣﺆﺍﻓﻖ ﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺑﻪ ﻏﺮﺏ ﻭ ﺑﻪ ﻓﺎﺭﺱ ﺭﻓﺘﻪ ﻭﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﻬﻠﻮﯼ ﮐﻪ ﺗﻠﻔﯿﻘﯽ ﺍﺯ ﺍﺩﺍﻣﻪ ﺯﺑﺎﻥ “ ﺁﺭﺍﻣﯽ ” ﻭ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻮﺩ، ﻧﻔﻮﺫ ﮐﺮﺩﻩ ﻭﺷﮑﻞ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﺎﺭﺳﯽ ﺑﻮﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪ .
ﻫﻤﻪ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻣﺆﺍﻓﻖ ﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺗﺎ ﻗﺮﻥ ﺳﻮﻡ ﻭ ﭼﻬﺎﺭﻡ ﻫﺠﺮﯼ ﺩﺭ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺑﺎ ﻋﻈﻤﺖ ﺧﻮﺩ ﺩﺭ ﺩﺭﺑﺎﺭ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺩﺑﺄ ﻭ ﺷﻌﺮﺃ ﻭ ﮐﻼﻡ ﻣﺮﺩﻡ ﻭ ﻣﺤﺎﻭﺭﻩ ﺳﺮﺍﺳﺮ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﻣﺎﺣﻮﻟﺶ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﺑﻮﺩ ﻭ ﮐﺘﺎﺏ ﻫﺎﯼ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﻫﻢ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﯾﻮﺍﻥ ﻫﺎﯼ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﺩﻭﺭﻩ ﻫﺎﯼ ﻃﺎﻫﺮﯼ ﻫﺎ، ﺻﻔﺎﺭﯾﺎﻥ ﻭ ﺳﺎﻣﺎﻧﯽ ﻫﺎ ﺍﺳﻨﺎﺩ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺍﯾﻦ ﺍﺩﻋﺎ ﺍﺳﺖ .
ﻭ ﻫﻤﻪ ﻣﺆﺍﻓﻖ ﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺍﯾﻦ ﺯﻣﺎﻥ ﺩﺭ ﻓﺎﺭﺱ ‏( ﺍﯾﺮﺍﻥ ‏) ﺍﺛﺮﯼ ﻭﺟﻮﺩ ﻧﺪﺍﺷﺘﻪ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ‏( ﭘﻬﻠﻮﯼ ‏) ﺗﺤﻮﻝ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺷﺎﻋﺮ ﻭ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﻩﺀ ﻫﻢ ﺩﺭ ﺁﻧﺪﯾﺎﺭ ﻭﺟﻮﺩ ﻧﺪﺍﺷﺘﻪ ﺍﺳﺖ .
ﭘﺲ ﺯﺑﺎﻥ “ ﺩﺭﯼ ” ﮐﻪ ﺍﺻﺎﻟﺖ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺗﺎ ﺍﺧﯿﺮ ﻗﺮﻥ ﭼﻬﺎﺭﻡ ﻫﺠﺮﯼ ﺑﻌﻨﻮﺍﻥ ﯾﮏ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺴﺘﻘﻞ، ﺩﺭﺑﺎﺭﯼ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺩﺏ ﺩﺭ ﺳﺮﺍﺳﺮ ﺁﺭﯾﺎﻧﺎ ﺯﻣﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ، ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮑﺒﺎﺭ ﺯﯾﺮ ﺩﺳﺖ ﯾﮏ ﻟﻬﺠﻪﺀ “ ﻓﺎﺭﺳﯽ ” ﮐﻪ ﺧﻮﺩ ﺯﯾﺮ ﻧﻔﻮﺫ “ ﺩﺭﯼ ” ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺷﺖ، ﺩﺭﺁﯾﺪ .
ﻃﻮﺭ ﻣﺜﺎﻝ ﺯﺑﺎﻥ ﻋﺮﺑﯽ ، ﯾﮏ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻭ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺳﺮﺍﺳﺮ ﮐﺸﻮﺭ ﻫﺎﯼ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﺎ ﻟﻬﺠﻪ ﻫﺎﯼ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯿﺸﻮﺩ . ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﻟﻬﺠﻪ ﻫﺎﯼ ﻋﺮﺑﯽ ﻫﻢ ﺩﺭ ﻣﺼﺮ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﺮﺑﯽ ﺍﺻﻠﯽ ‏( ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ ﺣﺠﺎﺯ ﻭ ﻋﺮﺍﻕ ‏) ﺑﺎ ﺍﻧﺪﮎ ﺗﻔﺎﻭﺕ ﻭ ﻟﻬﺠﻪ ﻓﺮﻕ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﯾﺎ ﺩﺭ ﻣﺮﺍﮐﺶ ﺯﺑﺎﻥ “ ﺑﺮﺑﺮﯼ ” ﺭﺍ ﺑﺎ ﻋﺮﺑﯽ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ . ﺍﻣﺎ ﻫﯿﭽﮑﺴﯽ، ﻣﺎﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ‏( ﻋﺮﺑﯽ ‏) ﺭﺍ ﺯﯾﺮ ﻧﻔﻮﺫ ﻟﻬﺠﻪ ﻫﺎ ﻗﺮﺍﺭ ﻧﻤﯽ ﺩﻫﺪ ﻭ ﭘﺴﻮﻧﺪ ﻭ ﯾﺎ ﭘﯿﺸﻮﻧﺪﯼ ﺑﺮﺍﯼ ﻋﺮﺑﯽ ﻧﺪﺍﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﻭ ﻧﻤﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ” ﻣﺼﺮﯼ ﻋﺮﺑﯽ ” ﯾﺎ “ ﺑﺮﺑﺮﯼ ﻋﺮﺑﯽ .” ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً ﻫﻢ ﺍﮔﺮﮐﺴﯽ ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﻭ ﺻﺤﺒﺖ ﺧﻮﺩ ﻭﺿﺎﺣﺖ ﺩﻫﺪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﺎ ﻟﻬﺠﻪ ﻣﺼﺮﯼ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯿﮑﻨﻢ . ﭘﺲ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯼ ﺻﺪﻣﻪ ﻧﻤﯽ ﭘﺬﯾﺮﺩ .
ﭘﺲ ﻣﺎ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﯿﻢ ﺯﺑﺎﻥ “ ﺩﺭﯼ ” ﺭﺍ ﺑﻌﻨﻮﺍﻥ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯼ ﻭ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ، ﺁﺳﯿﺎﯼ ﻣﺮﮐﺰﯼ ﻭ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺑﻨﺎﻣﯿﻢ ﻭ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎ ﭘﺎﺭﺳﯽ ﺩﺭﯼ ﺍﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻣﺎ ﻣﺸﺘﻖ ﺷﺪﻩ ﺍﺯ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﺩﺭﯼ ﺍﺳﺖ . ﺍﻣﺎ ﻣﻦ ﻓﮑﺮ ﻧﮑﻨﻢ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻓﺮﺩ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﻫﻢ ﺣﺎﺿﺮ ﺷﻮﺩ ﺗﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﻠﻤﻪ ﻣﺮﮐﺐ ﺭﺍ ﺑﺮﺍﯼ ﺯﺑﺎﻥ “ ﻓﺎﺭﺳﯽ ” ﺧﻮﺩ ﺑﯿﺂﻭﺭﺩ . ﺯﯾﺮﺍ ﺁﻧﺎﻥ ﮐﻮﺷﺶ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﺗﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﻫﺎﯼ ﺩﯾﮕﺮ ﺭﺍ ﺁﻭﯾﺰﻩ ﻭ ﺟﺰﺀ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺗﻤﺜﯿﻞ ﮐﻨﻨﺪ ﻭ ﺧﻮﺩ، ﻣﺎﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﻫﺎﺑﺎﺷﻨﺪ . ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﻣﺎ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺯﺑﺎﻧﺎﻥ …
ﺍﻣﺎ ﻣﺘﺄ ﺳﻔﺎﻧﻪ ﮐﻪ ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪﺍﻥ ﺍﻓﻐﺎﻥ ﺍﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺭﺍ ﻧﺎﺩﯾﺪﻩ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻭ ﻓﻘﻂ ﺑﺎ ﻣﻘﺎﻻﺕ ﯾﮏ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪﺍﻥ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ، ﺩﺭ ﻣﻮﻗﻒ ﺩﻓﺎﻋﯽ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﻧﺪ ﻭ ﭼﻮﻥ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺕ ﺁﻧﺎﻥ ﻫﻢ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎﯼ ﺍﺳﻨﺎﺩ ﻭ ﮐﺘﺐ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﺷﺪﻩ خود ﺁﻧﺎﻥ ﺍﺳﺖ، ﻧﻤﯽ ﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﻣﺤﺪﻭﺩﻩ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺧﺎﺭﺝ ﮐﻨﻨﺪ .
ﺍﺯ ﻃﺮﻑ ﺩﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺟﻨﮓ، ﻋﺪﻡ ﺩﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﺍﺳﻨﺎﺩ ﻭ ﮐﺘﺐ ﻗﺪﯾﻢ ﻭ ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً ﺑﯽ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺩﻭﻟﺖ ﻫﺎﯼ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﻭ ﻧﺪﺍﺷﺘﻦ ﯾﮏ ﺑﻨﯿﺎﺩ ﺳﺮﺗﺎﺳﺮﯼ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺩﺭ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ، ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﺗﺎ ﺩﺭ ﻣﺤﺪﻭﺩﻩ ﻫﻤﯿﻦ ﭼﻨﺪ ﮐﺘﺎﺏ ﻭ ﺳﻨﺪ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ، ﺯﺑﺎﻥ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺷﺮﺡ ﻭ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺤﺘﻮﯼ ﮐﻨﻨﺪ .
ﭘﺲ ﻣﺎ ﺿﺮﻭﺭﺕ ﻧﺪﺍﺭﯾﻢ ﺗﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺧﻮﯾﺶ ﺭﺍ “ ﭘﺎﺭﺳﯽ ﺩﺭﯼ ” ﺑﻨﺎﻣﯿﻢ . ﻭ ﺍﮔﺮ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﻧﻤﯽ ﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ “ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺩﺭﯼ ” ﺑﻨﺎﻣﻨﺪ، ﻣﺎ ﺍﻓﻐﺎﻥ ﻫﺎ ﻫﻢ ﻧﻤﯽ ﺗﻮﺍﻧﯿﻢ ﺯﺑﺎﻥ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ “ ﺩﺭﯼ ” ﺧﻮﺩ ﺭﺍ “ ﭘﺎﺭﺳﯽ ﺩﺭﯼ ” ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ .
ﻭ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺕ ﺗﺎﺭﯾﺨﯽ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺯﺑﺎﻥ ﻫﺎ، ﺯﺑﺎﻥ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ” ﺩﺭﯼ ” ﺍﺳﺖ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ” ﻓﺎﺭﺳﯽ .“
” ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﻟﻐﺖ ﺍﻫﻞ ﺑﻠﺦ ﻭ ﺑﺨﺎﺭﺍ ” ﮔﻔـﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ .
ﺍﺑﻦ ﻣﻘــﻔﻊ ﮐﻪ ﺧﻮﺩ ﺍﻫـﻞ ﻓﺎﺭﺱ ﺍﺳﺖ، ﺗﻨﻬﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺮﺩﻡ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﻭ ﺑﻮﻳﮋﻩ ﺑﻠﺦ ﺭﺍ ﺩﺭﯼ ﻣﯽ ﺩﺍﻧﺪ ﻭ ﻣﻘﺪﺳﯽ ﮐﻪ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺷﻬﺮﻫﺎﯼ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﻭ ﻣﺎﻭﺭﺍﺀﺍﻟﻨﻬﺮ ﺳﻔﺮ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ، ﺯﺑﺎﻥ ﺑﻠﺦ ﺭﺍ ﺑﻬـﺘﺮﻳﻦ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﯽ ﺩﺍﻧـﺪ . ” ﺍﺯ ﻟﺤـﺎﻅ ﺧـﺎﺳﺘﮕﺎﻩ ﻭﺍﮊﺍﮔـﺎﻧﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﻣﺮﺑـﻮﻁ ﺑﻪ ﺧﺎﻧـﻮﺍﺩﻩ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﻭﺳﺘﺎﺋﯽ ﺑﻠـﺨﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ”… ‏( ﺽ،ﺷﻤﺎﺭﻩ ۲، ﺳﺎﻝ ﺳﻮﻡ ‏)
ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺑﻌـﺪ ﺍﺯ ﻗﺮﻥ ﭘﻨﺠـﻢ ﻫﺠﺮﯼ ﺑﻪ ﺳﻮﯼ فارس ‏( ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺍﻣﺮﻭﺯ ‏) ﮔﺴﺘﺮﺵ ﻳﺎﻓـﺘﻪ ﺍﺳﺖ . ﮐﺘﻴﺒﻪ ﺁﺗﺸﮑﺪﻩ ﮐﺮﮐﻮﯼ ﺩﺭ ﻭﻻﻳﺖ ﻧﻴﻢ ﺭﻭﺯ ‏( ﺍﺳﺘﺎﻧﯽ ﺩﺭ ﻏﺮﺏ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ‏) ﺭﺍ ﺷﺎﻳﺪ ﺑـﺘﻮﺍﻥ ﻗﺪﻳـﻤﯽ ﺗﺮﻳﻦ ﺍﺛﺮ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﺯﺑﺎﻥ ﺷﻤﺮﺩ .
ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺗﺬﮐﺮ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﻡ، ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺭﯾﺸﻪ ﻫﺎﯼ ﺯﺑﺎﻥ ﺳﺎﻧﺴﮑﺮﯾﺖ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﻭ ﭘﻬﻨﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻫﺎﯼ ﺳﻐﺪﯼ ﻭ ﺗﺨﺎﺭﯼ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺩﺭﻩ ﻫﺎﯼ ﻫﻨﺪﻭﮐﺶ ﺩﺭ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ ﺍﻧﺪ . ﮐﻠﻤﻪ ﻫﺎﯼ ﻗﺪﯾﻢ ﻭ ﺍﻭﯾﺴﺘﺎﯾﯽ ﺭﺍ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻥ ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺩﯾﺪ ﻭ ﺭﯾﺸﻪ ﯾﺎﺑﯽ ﮐﺮﺩ . ﺯﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺁﺭﯾﺎﺋﯿﺎﻥ ﺑﻪ ﻏﺮﺏ(فارس،ترکیه...)ﻭ ﺟﻨﻮﺏ و شرق(هند...) ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﮐﺮﺩﻧﺪ، ﺩﺭﺑﯿﻦ ﺟﻮﺍﻣﻊ ﻭ ﺍﻗﻮﺍﻡ ﻭ ﻣﺪﻧﯿﺖ ﻫﺎﯼ ﺩﯾﮕﺮﺍﺯ ﻟﺤﺎﻅ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻭ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ گذار ﺑﻮﺩﻧﺪ ﻭ ﻧﻔﻮﺫ ﮐﻼﻣﯽ ﺁﻧﺎﻥ ﻧﯿﺰ ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﻭ ﻋﻨﻌﻨﺎﺕ ﻭ ﺭﻭﺵ ﻫﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮﺩ.
ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﻫﺎ ﻣﺘﺄﺛﺮ ﺷﻮﻧﺪﻩ ﻫﻢ ﺯﺑﺎﻥ “ ﻓﺎﺭﺳﯽ ” ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺭﯾﺸﻪ ﻫﺎﯼ ﭘﻬﻠﻮﯼ ﺩﺍﺭﺩ . ﺁﺭﯾﺎﯾﯽ ﻫﺎ ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﻭ ﮐﻮﭺ ﺍﻗﻮﺍﻡ ﺑﻪ ﻓﺎﺭﺱ، ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﯽ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﻃﯽ ﺳﺎﻝ ﻫﺎ ﺩﺭﯼ ﺑﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﻬﻠﻮﯼ ﺍﺛﺮ ﮔﺬﺍﺷﺖ ﻭ ﮐﻠﻤﺎﺕ ﻭ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎﺕ ﺟﻤﻠﻪ ﻫﺎﯼ ﺩﺭﯼ ﻭ ﻓﺎﺭﺳﯽ ‏( ﭘﻬﻠﻮﯼ ‏) ﺑﺎ ﺧﻮﺩ ﻣﺪﻏﻢ ﮐﺮﺩ . ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻮﺩ، ﺷﺒﺎﻫﺖ ﻫﺎﯼ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺩﯾﻦ ﺍﺳﻼﻡ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﮐﺮﺩ . ﺯﯾﺮﺍ ﺍﮐﺜﺮ ﮐﻠﻤﻪ ﻫﺎﯼ ﻗﺮﺁﻧﯽ ﺩﺭ ﺩﻭﺯﺑﺎﻥ ﺭﯾﺸﻪ ﻫﺎﯼ ﻣﺸﺘﺮﮎ ﺭﺍ ﺑﻬﻢ ﭘﯿﻮﻧﺪ ﺯﻧﺪ . ﻋﻼﻭﺗﺎً ﺍﯾﻨﮑﻪ ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺍﻣﭙﺮﺍﺗﻮﺭﯼ ﻫﺎﯼ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺍﺳﻼﻡ ﭼﻮﻥ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻫﺎﯼ ﻃﺎﻫﺮﯾﺎﻥ، ﺻﻔﺎﺭﯾﺎﻥ، ﺳﺎﻣﺎﻧﯿﺎﻥ، ﻏﺰﻧﻮﯾﺎﻥ، ﺧﻮﺍﺭﺯﻣﺸﺎﻫﯿﺎﻥ، ﺗﯿﻤﻮﺭﯾﺎﻥ ﻭ ﺍﺑﺪﺍﻟﯿﺎﻥ، ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﻣﻨﺤﯿﺚ ﺯﺑﺎﻥ ﺭﺳﻤﯽ ﺍﯾﻦ ﺧﻄﻪ ﺑﻮﺩ ﻭ ﻋﻠﻤﺄ ﻭ ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪﺍﻥ ﻭ ﺷﻌﺮﺃﯼ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻭ ﻧﺨﺒﻪ ﺭﺍ ﺗﺤﻮﯾﻞ ﺩﻭﺭﻩ ﻫﺎﯼ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﺁﺛﺎﺭ ﺁﻧﺎﻥ ﻣﻈﻬﺮ ﺍﺻﺎﻟﺖ ﻫﺎﯼ ﺍﺻﯿﻞ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺩﺭ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻏﺮﺑﯽ ﻗﺪﯾﻢ ﻭ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺷﻤﺮﺩﻩ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ .
ﻓﺎﺭﺱ ﻫﺎ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻃﯽ ﺍﯾﻦ ﺩﻭﺭﻩ ﻫﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺘﺤﻮﻝ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﭘﻬﻠﻮﯼ ﺭﺍ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻧﺎﻡ ﻧﻬﺎﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﻧﻔﻮﺫ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﻋﺮﺑﯽ ﺍﺯ ﻏﺮﺏ ﻭ ﺩﺭﯼ ﺍﺯ ﺷﺮﻕ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻭ ﺍﺯ ﺍﻣﺘﺰﺍﺝ ﺁﻥ ﺑﺎ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﻟﻬﺠﻪ ﻫﺎﯼ ﻣﺤﻠﯽ، ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺖ .
ﻫﺮﮔﺎﻩ ﻣﺎ به ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺕ ﺍﺑﻦ ﻣﻘﻨﻊ ﻭ ﺍﺑﻦ ﻧﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺍﻧﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﻢ، ﺁﻧﺎﻥ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺭﺍ ﺯﺑﺎﻥ ﺭﺳﻤﯽ ﺍﻣﭙﺮﺍﺗﻮﺭﯼ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ ﺩﺍﻧﺴﺘﻪ ﻭ ﺍﺩﻋﺎ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﻠﻤﻪ ﻫﺎﯼ ﺩﺭﯼ ﻭ ﻓﻘﺮﻩ ﻫﺎﯼ ﺍﺯﯾﻦ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭ ﻋﺮﺑﯽ ﻧﯿﺰ ﺍﺛﺮ ﮔﺬﺍﺷﺘﻪ ﻭ ﺩﯾﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﺍﯾﻦ ﺗﺪﻋﺎ ﻣﯽ ﺭﺳﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺭﯾﺸﻪ ﻫﺎﯼ ﻋﻤﯿﻘﺘﺮﯼ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﻭ ﺩﻭﻧﯿﻢ ﻗﺮﻥ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﺍﺷﺎﻋﻪ ﺍﺳﻼﻡ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮﺍﺣﻞ ﺍﻭﻟﯿﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺭﺍ ﻣﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻭ ﺍﯾﻦ ﻣﺼﺎﺩﻑ ﺑﺎ ﻗﺮﻥ ﺳﻮﻡ ﻭ ﭼﻬﺎﺭﻡ ﻣﯿﻼﺩﯼ ﯾﺎ ﻗﺮﻥ ﺍﻭﻝ ﻭ ﺁﻏﺎﺯ ﻗﺮﻥ ﺩﻭﻡ ﻫﺠﺮﯼ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ .
..“ ﺑﻬﺮﺍﻡ ﮔﻮﺭ( پادشاه فارس ) ﺑﻪ ﻫﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﯽ؛ ﺑﻪ ﻭﻗﺖ ﭼﻮﮔﺎﻥ ﺯﺩﻥ ﭘﻬﻠﻮﯼ ﮔﻔﺘﯽ، ﺍﻧﺪﺭ ﺣﺮﺑﮕﺎﻩ ﺗﺮﮐﯽ ﮔﻔﺘﯽ ﻭ ﺍﻧﺪﺭ ﻣﺠﻠﺲ ﻋﺎﻣﻪ ﺩﺭﯼ ﮔﻔﺘﯽ ”. ‏( ﻍ، ﺹ : 11 ‏
ﺑﮕﻮﻧﻪﺀ ﺍﯾﺠﺎﺯ ﻭ ﮐﻮﺗﺎﻩ ﻣﯿﺘﻮﺍﻥ ﺑﮕﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﺍﺑﯿﮋﻩ ﻭ ﺑﺮﮔﺰﯾﺪﻩ ﺩﺭﯼ ﻭ ﺍﻭﯾﺴﺘﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺑﻠﺦ ﻭ ﺑﻠﺨﯿﺎﻥ ﻭ ﺁﺭﯾﺎﯾﯽ ﻫﺎ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﻬﻠﻮﯼ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻧﯿﺰ ﺍﺛﺮ ﮔﺬﺍﺷﺖ ﻭ ﺁﻧﺮﺍ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﯾﮏ ﻟﻬﺠﻪ ﯾﺎ ﻣﺘﺄﺛﺮ ﺷﻮﻧﺪﻩ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺩﺭ ﻏﺮﺏ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﺷﮑﻞ ﺩﺍﺩ ﻭ ﺍﯾﻦ ﮐﻠﻤﻪ ﻫﺎﺩﺭ ﺩﺭﺑﺎﺭ ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﻫﺎﻧﯿﺰ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﻣﯿﺸﺪ .
دلایل دیگری که زبان دری را به افغانستان نسبت واقعی میدهد نوشته های اﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﺳﻐﺪﯼ ﺍﺯ ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺷﻌﺮﺍﯼ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺩﺭ ﻗﺮﻥ ﺍﻭﻝ ﻫﺠﺮﯼ ﺩﺭ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﻗﺮﻥ ﺩﻭﻡ ﻫﺠﺮﯼ ﺷﺎﻋﺮﺩﯾﮕﺮﯼ ﺑﻨﺎﻡ ﺍﺑﻮﺍﻟﻌﺒﺎﺱ ﻣﺮﻭﺯﯼ ﺩﺭ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﻣﯿﺰﯾﺴﺖ و بعدتر هم حنظله بادغیسی در قرن سوم پا به عرصه گذاشت زبان دری ،زبان عامه مردم بود در حالیکه در فارس(ایران) هیچ یک نوشته و یا رسالهء را شما پیدا نمیکنید که در قرون اول،دوم و سوم هجری به زبان دری در آنجا نوشته شده باشد . اکثر نوشته ها به زبان پهلوی و لهجه های محلی آن است در این قرون فارسی در فارس بوجود نیامده بود بلکه در این زمان زبان فارس ها پهلوی بوده است
طوریکه دﮐﺘﻮﺭ ﺫﺑﯿﺢ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻔﺎ ﯾﮑﺘﻦ اﺯ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ، ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭ قرون اول،دوم و سوم ﻫﺠﺮﯼ ﺑﻪ ﺳﻪ ﺑﺨﺶ ﺟﺪﺍ ﺍﺯ ﻫﻢ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺑﻨﺪﯼ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ : ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﻋﺮﺑﯽ، ﺯﺑﺎﻥ ﭘﻬﻠﻮﯼ ﻭ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﺩﺭﯼ .
ﻭﯼ ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﺪ : ..“ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﻋﺮﺑﯽ ﯾﻌﻨﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﻭ ﻧﺜﺮ ﻭ ﻧﻈﻢ ﺗﺎﺯﯼ ”.…...
ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﭘﻬﻠﻮﯼ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺁﻧﺮﻭﯼ ﮐﻪ ﺑﺎﺯﻣﺎﻧﺪﻩﺀ ﻟﻬﺠﻪ ﺭﺳﻤﯽ ﻭ ﺩﯾﻨﯽ ﻭ ﺍﺩﺑﯽ ﺩﻭﺭﻩ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ .…
ﻭ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﺩﺭﯼ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺁﻧﺮﻭﯼ ﮐﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺩﺑﯽ، ﺭﺳﻤﯽ ﻭ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩ ﺍﺳﻼﻣﯽ ﺷﺪ ”. ‏( ﺝ، ﺹ 131: ‏)
اﯾﻦ ﻣﺤﻘﻖ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﺧﻮﺩ، ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺭﺍ ﺍﺯ ﭘﻬﻠﻮﯼ ‏( ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻗﺪﯾﻢ ‏) ﺟﺪﺍ ﺩﺍﻧﺴﺘﻪ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺭﺍ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﺩﻭﺭﻩ ﺷﺎﻫﺎﻥ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺩﺍﻧﺪ . ﺩﺭ ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ در جای دیگری ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﺩﺭﯼ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩ حتی ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﺍﺳﻼﻡ ﻭ ﺑﻪ ﺣﯿﺚ ﯾﮏ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺻﯿﻞ ﺁﺭﯾﺎﻧﺎﯼ ﮐﺒﯿﺮ ﮐﻪ ﻣﺮﮐﺰ ﺁﻥ ﺩﻭﻟﺖ ﺑﻠﺦ ﺗﺎﺭﯾﺨﯽ ﺩﺭ ﺷﻤﺎﻝ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺍﺳﺖ، ﯾﺎﺩ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ .
“ ﻣﺴﻠﻢ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩ ﭘﻴﺶ ﺍﺯ ﺍﺳﻼﻡ ﺩﺭ ﻣﺎﻭﺭﺍﺀﺍﻟﻨﻬﺮ ﻭ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﺭﺍﻳـﺞ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﻳﮏ ﺷﺒﻪ ﺑﺪﻭﻥ ﺭﻳﺸـﻪ ﻭ ﭘﻴﺸـﻴﻨﻪ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩ ﺻﻔﺎﺭﻳﺎﻥ ﻭ ﺳﺎﻣﺎﻧﻴﺎﻥ در قرن اول هجری ﺑﻮﺟﻮﺩ ﻧﻴﺂﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﺍﻳﻦ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﻴﺸﻴـﻨﻪ ﺍﯼ ﭼﻨﺪ ﻗﺮﻧﯽ ﺩﺍﺷـﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﻭ ﮔﺮ ﻧﻪ ﺍﻣﮑﺎﻥ ﻧﺪﺍﺷﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻣﺪﺗﯽ ﮐﻮﺗﺎﻩ ﺳﺮﺍﺳﺮ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﺭﺍ ﻓﺮﺍﮔـﻴﺮﺩ ﻭ ﺑﻪ ﻋـﻨﻮﺍﻥ ﺯﺑﺎﻥ ﻋـﻠﻤﯽ ﻭ ﺍﺩﺑﯽ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺷﻌﺮ ﺳﺮﻭﺩﻩ ﻭ ﻧـﺜﺮ ﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﺪ، ﻋﺮﺽ ﻭﺟﻮﺩ ﮐـﻨﺪ ”.
ﻧﺎﺻﺮ ﺧﺴﺮﻭ ﺑﻠﺨﯽ ﻫﻢ ﺩﺭ ﺳﻔﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮﺩ ﺑﯿﺎﻥ ﻣﯽ ﺩﺍﺭﺩ ﮐﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﻓﺎﺭﺱ ﺍﺯ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﻠﻤﺎﺕ ﺍﺻﯿﻞ ﺩﺭﯼ ﺩﺭ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ ﻭ ﺯﻣﺎﻧﯿﮑﻪ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺷﻌﺮﺃﯼ ﻓﺎﺭﺱ ﺑﻨﺎﻡ ﻗﻄﺮﺍﻥ ﺩﺭ ﺗﺒﺮﯾﺰ ﺑﺎﺍﻭ ﻣﻼﻗﺎﺕ ﺩﺍﺷﺘﻪ، ﺍﺯ ﻣﺸﮑﻼﺕ ﻭ ﺩﺭﮎ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﺩﯾﻮﺍﻥ “ ﻣﻨﺠﯿﮏ ﺗﺮﻣﺰﯼ ” ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﻭ ﺍﺯ ﻧﺎﺻﺮ ﺧﺴﺮﻭ ﻃﻠﺐ ﮐﻤﮏ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ .
ﻣﺤﻘﻘﺎﻥ ﺍﻓﻐﺎﻥ ﻫﻢ ﺩﺭ ﺩﺍﯾﺮﻩ ﺍﻟﻤﻌﺎﺭﻑ ﺁﺭﯾﺎﻧﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﯿﺮﯼ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﮐﻪ ” ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﻟﻬﺠﻪ ﺧﺎﺹ ﻣﺮﺩﻡ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﭼﻮﻥ ﺑﻠﺦ، ﻫﺮﺍﺕ، ﻏﺰﻧﻪ،سیستان ﻭ ﺑﺪﺧﺸﺎﻥ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺁﻫﺴﺘﻪ ﺁﻫﺴﺘﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻭ ﺍﻧﺘﺸﺎﺭ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻭ ﻣﺮﺩﻡ ﺳﺎﯾﺮ ﺑﻼﺩ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺧﻮﺩ ﻟﻬﺠﻪﺀ ﺑﻮﻣﯽ ﺩﺍﺷﺘﻨﺪ ﺍﺯﯾﻦ ﺷﯿﻮﻩﺀ ﺯﯾﺒﺎ ﭘﯿﺮﻭﯼ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﺗﺪﺭﯾﺠﺎً ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﻫﺎﯼ ﻣﺤﻠﯽ ﺧﻮﺩ ﭼﻮﻥ ﭘﻬﻠﻮﯼ ‏( ﻓﺎﺭﺳﯽ ‏) ﻭ ﻃﺒﺮﯼ ﻭ ﻏﯿﺮﻩ ﺩﺳﺖ ﺑﺮﺩﺍﺷﺘﻨﺪ ”.. ‏( ﮊ، ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ، ﺹ 400
زبان دری خواه از تخار،دهار،دهری،دری یا از دره و درباره یا به هرجای دیگری منسوب باشد ﺯﺑﺎﻧﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺻﺪﺭ ﺍﺳﻼﻡ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﻬﻠﻮﯼ ‏( ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻗﺪﯾﻢ ‏) ﺭﺍ ﺯﯾﺮ ﺩﺳﺖ ﺧﻮﺩ ﺑﺮﺩﻩ ﻭ ﺧﻮﺩ ﺩﺭ ﺍﺩﺏ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺟﺎﯼ ﺁﻧﺮﺍ ﮔﺮﻓﺖ .
یکی ﺍﺯ ﺑﺮﺍﺯﻧﺪﻩ ﮔﯽ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﺩﺭﯼ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭ ﻣﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺗﺎ ﻫﻨﻮﺯ ﺩﺳﺖ ﻧﺨﻮﺭﺩﻩ ﺑﺎﻗﯿﻤﺎﻧﺪﻩ ﻭ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻭ ﺟﺴﺘﺠﻮﮔﺮﺍﻥ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﮐﺸﻮﺭ ﻣﺎ ﻣﮑﻠﻒ ﺍﻧﺪ ﺗﺎ ﺩﺭ ﻣﺴﺘﻮﺍﯼ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﻫﺎﯼ ﺍﺻﯿﻞ، ﺩﺳﺖ ﺑﮑﺎﺭ ﮔﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﺍﺯ ﻃﺮﯾﻖ ﺍﻓﺴﺎﻧﻪ ﻫﺎ ﻭ ﺭﻭﺍﯾﺖ ﻫﺎﯼ ﻣﺮﺩﻣﯽ، ﮐﻠﻤﺎﺕ ﻧﺎﺏ ﺩﺭﯼ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎﻥ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﺩﺭﯼ ﺑﯿﺂﻓﺰﺍﯾﻨﺪ .
ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﺩﺭﯼ ﺑﺎ ﻟﻬﺠﻪ ﻫﺎﯼ ﺍﺻﯿﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ ﺗﺨﺎﺭﯼ، ﻫﺮﻭﯼ، ﻫﺰﺍﺭﻩ ﮔﯽ، ﺳﯿﺴﺘﺎﻧﯽ ﻭ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻧﻤﻮﺩ ﻫﺎﯼ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﺩﺭﯼ ﺷﻤﺮﺩﻩ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ.
ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻧﺎﺑﺠﺎﯼ ﮐﻠﻤﻪ “ ﻓﺎﺭﺳﯽ ” ﺑﺠﺎﯼ “ ﺩﺭﯼ “::::::::::::::
ﺩﺭ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﻭ ﺑﮕﻮﻧﻪﺀ ﺗﻘﻠﯿﺪﯼ ﺍﺯ ﻧﺴﻞ ﺑﻪ ﻧﺴﻞ ﺩﯾﮕﺮ ﻣﻌﻤﻮﻝ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺧﻮﺩ “ ﺩﺭﯼ ” ﺭﺍ ﺯﺑﺎﻥ “ ﻓﺎﺭﺳﯽ ” ﺑﻨﺎﻣﻨﺪ ﺩﺭ ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺷﺎﻥ ﻫﻤﺎﻥ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺍﺳﺖ .
ﺍﯾﻦ ﻣﺴﺄﻟﻪ ﯾﮏ ﭘﺲ ﻣﻨﻈﺮ ﺗﺎﺭﯾﺨﯽ ﺩﺍﺭﺩ .
ﮐﻠﻤﻪ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺗﺴﻠﻂ ﺻﻔﻮﯼ ﻫﺎ ﺑﺮ ﺑﺨﺸﯽ ﺍﺯ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﮔﺬﺍﺭ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺍﺫﻫﺎﻥ ﺗﺮﮐﯿﺰ ﻣﯿﺸﺪ .
ﻫﺠﻮﻡ ﻧﺸﺮﯾﺎﺕ ﻭ ﮐﺘﺐ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﺑﻪ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺧﺎﺻﺘﺎً ﺩﺭ ﺩﻫﻪﺀ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﭼﻬﻞ ﺗﺎ ﺷﺼﺖ ﻫﺠﺮﯼ ﺷﻤﺴﯽ، ﺫﻫﻨﯿﺖ ﻋﺎﻣﻪ ﺭﺍ ﺩﺭﺗﺄﺋﯿﺪ ﻧﺎﺁﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﮐﻠﻤﻪ “ ﻓﺎﺭﺳﯽ ” ﻭ ﺍﺭﺟﻌﯿﺖ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ “ ﺩﺭﯼ ” ﺩﺭ ﺍﻧﺪﯾﺸﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﮑﻞ ﺩﺍﺩ.
ﺩﺭ ﺩﻫﻪﺀ ﻫﻔﺘﺎﺩ ﻭ ﻫﺸﺘﺎﺩ ﺧﻮﺭﺷﯿﺪﯼ، ﺟﻨﮓ ﻫﺎی ﺧﺎﻧﻤﺎﻧﺴﻮﺯ ﻭ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺍﺧﺘﻼﻓﺎﺕ ﻋﻤﯿﻖ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﻭ ﻗﻮﻣﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﺗﺎ ﺩﺭﯼ ﺯﺑﺎﻧﺎﻥ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻧﺎﺁﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﻓﺎﺭﺳﺰﺩﻩ ﺷﻮﻧﺪ ﻭ ﭘﯿﻮﻧﺪﯼ ﺑﻪ ﺁﻥ ﻃﺮﻑ ﺩﻫﻨﺪ . ﺍﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻧﻔﻮﺫﯼ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺍﺻﺎﻟﺖ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎ ﺭﺍ ﺧﺪﺷﻪ ﻣﯽ ﺳﺎﺯﺩ ﺑﻠﮑﻪ ﺁﯾﻨﺪﻩ ﮔﺎﻥ ﻣﺎﺭ ﺍ ﻧﯿﺰ ﺩﺭ ﺳﺮﮔﺮﺩﺍﻧﯽ ﻭ ﺑﯽ ﻫﻮﯾﺘﯽ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﯽ ﺩﻫﺪ ﻭ ﻧﺴﻞ ﻫﺎﯼ ﺁﯾﻨﺪﻩ ﺍفغانستاﻥ ﻧﻤﯽ ﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﻭﺿﺎﺣﺖ ﻭ ﺍﺳﺘﺪﻻﻝ ﺍﺯ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﻫﺎﯼ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻭ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﻪ ﺩﻓﺎﻉ ﺑﭙﺮﺩﺍﺯﻧﺪ .
ﭼﻨﯿﻦ ﺳﺮﺩﺭﮔﻤﯽ ﻫﺎﯼ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺧﺪﺷﻪ ﺩﺍﺭ ﺷﺪﻥ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺍﺩﺑﯽ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎ ﺷﺪﻩ ﻭﺩﯾﮕﺮﺍﻥ ﺳﻌﯽ ﻣﯽ ﻭﺭﺯﻧﺪ ﺩﺭﯾﻦ ﻧﺎﻫﻤﮕﻮﻧﯽ ﻫﺎ ﻣﺘﻮﻥ ﻭ ﺁﺛﺎﺯ ﮔﺬﺷﺘﮕﺎﻥ ﻣﺎ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻭ ﺣﺎﺷﯿﻪ ﻧﻮﯾﺴﯽ ﻫﺎ ﻭ ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎﺭ ﻫﺎ ﻭ ﺣﺘﯽ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻭ ﺗﺤﺮﯾﻒ ﻫﺎ ﺷﮑﻞ ﺟﺪﯾﺪﯼ ﺩﺍﺩﻩ ﻭ ﺑﻪ ﺧﻮﺩ ﻧﺴﺒﺖ ﺩﻫﻨﺪ ﻭ ﺑﺪﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﻫﺎﯼ ﺗﺎﺭﯾﺨﯽ ﺍﺩﺑﯽ ﻣﺎ ﺭﺍ ﺑﺨﻮﺩ ﻧﺴﺒﺖ ﺩﺍﺩﻩ ﻭ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺑﯽ ﻫﻮﯾﺘﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻭ ﺍﺩﺑﯽ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺍﯾﻦ ﺟﻔﺎﯼ ﺑﺰﺭﮒ ﻭ ﻧﺎﺧﺸﻮﺩﻧﯽ ﺩﺭ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎﺭﯾﺨﯽ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺑﻮﺩ ﻭ ﻣﺴﻮﻭﻟﯿﺖ ﺍﯾﻦ ﺟﻔﺎﯼ ﺑﺰﺭﮒ ﻫﻢ ﺑﺪﻭﺵ ﺍﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪﺍﻥ ﻭ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﻩ ﮔﺎﻥ ﺍﻓﻐﺎﻥ ﺍﺳﺖ .
ﺩﺭ ﺳﺎﻝ 1343 ﺵ 1964/ ﻡ . ﺩﻭﻟﺖ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﻪ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﺍﺳﺎﺳﯽ ﮐﺸﻮﺭ ، ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﻭ ﭘﺸﺘﻮ ﺭﺍ ،ﺭﺳﻤﯽ ﺍﻋﻼﻥ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺗﻤﺎﻡ ﻣﺘﻮﻥ ﺩﺭﺳﯽ ﻭ ﮐﺘﺎﺏ ﻫﺎﯼ ﻣﻌﺎﺭﻑ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ، ﺩﺭ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎﺕ ﻭ ﺩﺭ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺕ ﻋﻠﻤﯽ ﮐﻠﻤﻪ ﺩﺭﯼ ﺫﮐﺮ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ .
ﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩ ﻣﺤﻤﺪ ﺩﺍﻭﺩ ﺧﺎﻥ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﻪ ﺩﺭﯼ ﺗﺮﮐﯿﺰ ﺷﺪﻩ ﻭﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩ ﮐﻨﻮﻧﯽ ‏( کرزی ‏) ﺩﺭ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﺍﺳﺎﺳﯽ ﮐﻠﻤﻪ ﺩﺭﯼ ﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ .
ﻣﻠﺖ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺑﺎ ﺍﺗﮑﺄ ﺑﻪ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﺍﺳﺎﺳﯽ، ﺭﺃﯼ ﺍﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﺮﺩﻡ ﻭ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺕ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ، ﻣﻠﺰﻡ ﺍﻧﺪ ﺗﺎ ﮐﻠﻤﻪ “ ﺩﺭﯼ ” ﺭﺍ “ ﺑﺠﺎﯼ “ ﭘﺎﺭﺳﯽ ﺩﺭﯼ ” ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﮐﻨﻨﺪ.
زبان دری از دیدگاه شاعران بزرگ دری::::::::::::::
ﺑﻪ ﺗﺎﺯﯼ ﻫﻤﯽ ﺑﻮﺩ ﺗﺎ ﮔـــــﺎﻩ ﻧﺼﺮ
ﺑﺪﺍﻧﮕﻪ ﮐﻪ ﺷﺪ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﺷﺎﻩ ﻧﺼﺮ
ﺑﻔﺮﻣﻮﺩ ﺗﺎ ﭘﺎﺭﺳــــــــــــــﯽ ﺩﺭﯼ
ﻧﺒﺸﺘﻨﺪ ﻭ ﮐﻮﺗﺎﻩ ﺷــــــــــﺪ ﺩﺍﻭﺭﯼ
( فردوسی طوسی )

در این جا منظور فردوسی این بوده که پارسی مشتق شده از دری است طوریکه در مطالب بالا ذکر شد.

ﺯﺷﻌﺮ ﺩﻟﮑﺶ ﺣﺎﻓﻆ ﮐﺴﯽ ﺷﻮﺩ ﺁﮔﺎﻩ
ﮐﻪ ﻟﻄﻒ ﻃﺒﻊ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ ‏« ﺩﺭﯼ ‏» ﺩﺍﻧﺪ
‏« ﺣﺎﻓﻆ ‏ »
کجا ﺑﻴـﻮﺭ ﺍﺯ ﭘﻬﻠﻮﺍﻧﻲ ﺷﻤﺎﺭ
ﺑـﻮﺩ ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭی ﺩﻩ ﻫﺰﺍﺭ
‏( ﻓﺮﺩﻭسی طوسی ‏)

ﻓﺮﺧﯽ ﺳﯿﺴﺘﺎﻧﯽ ﺷﺎﻋﺮ ﺍﺭﺟﻤﻨﺪ ﺩﺭﺑﺎﺭ ﻏﺰﻧﻮﯼ ﺩﺭ ﻏﺰﻟﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﺭﺍ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺪﺡ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ :
ﺩﻝ ﺑﺪﺍﻥ ﻳﺎﻓﺘﻲ ﺍﺯﻣﻦ ﻛﻪ ﻧﻜﻮﺩﺍنیﺧﻮﺍﻧﺪ
ﻣﺪﺣـﺖ ﺧﻮﺍﺟﻪ ی ﺁﺯﺍﺩﻩ ﺑـﻪ ﺍﻟﻔﺎﻅ ﺩﺭی
ﺧﺎﺻﻪ ﺁﻥ ﺑﻨﺪﻩ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪﻩﺀ ﻣﻦ ﺑـــﻨﺪﻩ ﺑﻮﺩ
ﻣﺪﺡ ﮔﻮﯾﻨﺪﻩ ﻭ ﺩﺍﻧﻨﺪﻩﺀ ﺍﻟﻔﺎﻅ ﺩﺭﯼ
‏( ﻓﺮخی ﺳﻴﺴﺘﺎنی ‏)

ﻣﻦ ﺁﻧﻢ ﮐﻪ ﺩﺭ ﭘﺎﯼ ﺧُﻮﮐﺎﻥ ﻧﺮﯾﺰﻡ
ﻣﺮﺍﯾﻦ ﻗﯿﻤﯿﺘﯽ ﺩُﺭ، ﻟﻔــﻆ ﺩﺭﯼ ﺭﺍ
( ناصر خسرو بلخی )

ﺻﻔﺎﺕ ﺭﻭی وی ﺁﺳﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﻣﺮﺍ ﮔﻔﺘـﻦ
گهی ﺑﻪ ﻟﻔﻆ ﺩﺭی ﻭ گهی ﺑﻪ ﺷﻌﺮﺩﺭی
‏( ﺳﻮﺯنی ﺳﻤﺮﻗﻨﺪی )

ﺣﻀﺮﺕ ﺳﻌﺪﯼ ﺩﺭﺑﺎﺏ ﺁﻣﻮﺯﺵ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ :
ﻫﺰﺍﺭ ﺑﻠﺒﻞ ﺩﺳﺘﺎﻥ ﺳﺮﺍﯼ ﻋﺎﺷﻖ ﺭﺍ
ﺑﺒﺎﯾﺪ ﺍﺯ ﺗﻮ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ ﺩﺭﯼ ﺁﻣﻮﺧﺖ
( سعدی )

ﮔﺰﺍﺯﻧﺪﻩﺀ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺩﺭﯼ
ﭼﻨﯿﻦ ﺩﺍﺩ ﻧﻈﻢ ﮔﺰﺍﺭﺷﮕﺮﯼ
( نظامی گنجوی )

ﻧﻈﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻧﻈﻢ ﺩﺭﯼ ﮐﺎﺭ ﺍﻭﺳــﺖ
ﺩﺭﯼ ﻧﻈﻢ ﮐﺮﺩﻥ ﺳﺰﺍﻭﺍﺭ ﺍﻭﺳــــــﺖ
ﻫﺰﺍﺭ ﺑﻠﺒﻞ ﺩﺳﺘﺎﻧﺴﺮﺍﯼ ﻋﺎﺷـــﻖ ﺭﺍ
ﺑﺒﺎﯾﺪ ﺍﺯ ﺗﻮ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ ﺩﺭﯼ ﺁﻣﻮﺧﺖ
( نظامی گنجوی )

ﭼﻮﻥ ﺩﺭ ﺩﻭ ﺭﺳﺘﻪٔ ﺩﻫﺎﻧﺖ
ﻧﻈﻢ ﺳﺨﻦ ﺩﺭﯼ ﻧﺪﯾﺪﻡ
( سعدی )

ﺷﮑﺮ ﻟﻠﻪ ﮐﻪ ﺗﺮﺍ ﯾﺎﻓﺘﻢ ﺍﯼ ﺑﺤﺮ ﺳـــﺨﺎ
ﺍﺯ ﺗﻮ ﺻﻔﺖ ﺯﻣﻦ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﺑﻪ ﺍﻟﻔﺎﻅ ﺩﺭﯼ
( سنایی غزنوی )

ﺁﯾﺎ ﺑﻪ ﻓﻀﻞ ﺗﻮ ﻧﯿﮑﻮ ﺷﺪﻩ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺧﯿﺮ
ﻭﯾﺎ ﺑﻪ ﻟﻔﻆ ﺗﻮ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺷﺪﻩ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭﯼ
( عنصری بلخی )

ﮔﺮﭼﻪ ﺍﺭﺩﻭ ﺩﺭ ﻋﺬﻭﺑﺖ ﺷﮑﺮ ﺍﺳﺖ
ﻃﺮﺯ ﮔﻔﺘﺎﺭ ﺩﺭﯼ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺗﺮ ﺍﺳﺖ
( علامه اقبال )


سیف الله فضل

از کتابخانۀ:

سیف الله فضل

نویسنده:

افغانستان آریانای کبیر











| حفظ اطلاعات شخصی| | ما کی استیم؟ | | آرایشگر وبسایت | | شرایط استفاده | | تماس با ما |
Privacy Policy About us WebMaster Terms of Use Contact us